Con nghêu Việt Nam mang "tấm hộ chiếu xanh" ra thế giới

Đằng sau đà tăng trưởng xuất khẩu ấn tượng của nghêu Việt Nam là hàng loạt chứng nhận vững chắc quốc tế được tích lũy mạnh mẽ gần hai thập kỷ.

Xuất khẩu nghêu Việt Nam tháng bảy tháng đầu năm 2026 đạt gần 83 triệu USD, tăng 17% so với cùng kỳ năm 2025, với Mỹ bất ngờ tăng vị trí thị trường lớn thứ ba giúp tăng 62%, trong khi Tây Ban Nha và Ý vẫn giữ đầu châu Âu. Đứng sau thành tích này là một lợi thế ít được nhắc đến: nghêu Bến Tre chính là thủy sản đánh bắt tự nhiên đầu tiên tại Đông Nam Á được Hội đồng Quản lý Biển (MSC) chứng minh bền vững từ năm 2009, còn vùng nuôi tại Nghĩa Hưng, Nam Định là khu vực nuôi nghêu đầu tiên trên thế đạt tiêu chuẩn ASC vào năm 2020.

Chứng nhận MSC dành cho nghề đánh bắt nghêu Bến Tre không phải thành tích một lần rồi thôi. Đây là lần thứ ba nghề nghêu Bến Tre được MSC cấp chứng nhận, sau các lần đầu năm 2009 và tái chứng nhận năm 2016. Chứng nhận lần ba có hiệu lực từ tháng 5/2024 đến tháng 5/2029. Mô hình quản lý tại đây dựa trên 11 hợp tác xã địa phương, giám sát chặt nguồn giống bố mẹ và sản phẩm khai thác thác trên diện tích khai thác nghêu khoảng 4.200 ha dọc 65 km bờ biển tỉnh.

Cùng lúc đó, phía Bắc cũng ghi dấu ấn riêng: từ năm 2019, ngành thủy sản Nam Định phối hợp với doanh nghiệp Lenger Seafood Việt Nam tổ chức lại sản xuất theo hướng nuôi nghêu bền vững tại huyện Nghĩa Hưng. Đến năm 2020, vùng nuôi này trở thành khu vực nuôi nghêu đầu tiên trên thế giới đạt tiêu chuẩn ASC, mở ra điều kiện thuận lợi để tiếp cận những thị trường khó tính nhất. Ngoài Bến Tre và Nam Định, vùng nuôi tại Ninh Bình cũng đã từng chứng nhận ASC, tạo thành một mạng lưới nuôi đạt tiêu chuẩn quốc tế trải nghiệm dài từ Bắc Chí Nam.

Việt Nam sở hữu điều kiện tự nhiên thuận lợi cho ngành nhuyễn thể với đường bờ biển dài khoảng 3.260 km cùng hệ thống cửa sông, đầm phá rộng lớn. Nghêu trắng và nghêu dầu là hai đối tượng nuôi phổ biến, tập trung nhiều tại các tỉnh ven biển Bắc Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long – khu vực được xem là vùng sản xuất nghêu lớn nhất cả nước.

Nghịch lý thú vị nằm ở những vùng nuôi nhỏ, mang tính cộng đồng như Bến Tre hay Nghĩa Hưng lại chính là nơi thiết lập tiêu chuẩn bền vững cho cả một ngành hàng xuất khẩu quy mô triệu USD. Ông Nguyễn Văn Buội, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Bến Tre, khẳng định công việc duy trì và tái xác nhận ngành nghêu Bến Tre có thể được giúp đỡ nỗ lực lớn của cộng đồng ba huyện ven biển Ba Tri, Bình Đại và Thạnh Phú, đồng thời cho biết ngành nghêu đã đóng góp mạnh mẽ vào tăng trưởng và phát triển bền vững, tạo công việc cho hàng lao động địa phương.

Về tổ chức chứng nhận, Giám đốc khu vực châu Á – Thái Bình Dương của MSC, ông Patrick Caleo, nhận định nghề tái sinh nhận nghề nghêu Bến Tre là bằng chứng độc lập cho thấy đây vẫn nằm trong nhóm những nghề cá được quản lý tốt và bền vững nhất thế giới.

Chính những sản phẩm “tấm hộ chiếu xanh” như MSC hay ASC đang trở thành thành lợi thế cạnh tranh thực chất, không chỉ là câu chuyện thương hiệu. Trong bối cảnh xu hướng tiêu điểm sử dụng tại các thị trường lớn như Tây Ban Nha ngày càng ưu tiên sản phẩm đóng gói sẵn, dễ chế biến, cùng lúc nguồn cung cấp chắc chắn tại một số khu vực khác trên thế giới hình ảnh bị ảnh hưởng bởi thời tiết cực đoan, nghêu Việt Nam – đã có sẵn chứng chỉ bền vững – có cơ sở lưu trữ khoảng trống mà không cần phải tranh chấp về giá.

Ân Hồng (tổng hợp)