Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố mở chiến dịch trừng phạt kinh tế “chưa từng có” nhằm vào Iran, đồng thời cảnh báo trừng phạt các nước tiếp tay cho Tehran.
- Tục thờ cá Ông, tín ngưỡng gắn bó với ngư dân Nghệ An
- Quả chay, chuối xanh: Hai thực phẩm dân dã giàu dưỡng chất
- Khởi tố nữ luật sư bị cáo buộc hỗ trợ vợ chồng Phú Lê hợp thức hóa hóa đơn
Trên mạng xã hội Truth Social tối 19/8 giờ Mỹ, rạng sáng 20/8 giờ Hà Nội, ông Trump tuyên bố mở “chiến dịch kinh tế gây thiệt hại nặng nề nhất từng được thực hiện nhắm vào bất kỳ quốc gia nào”, gọi đây là “Kinh tế D-Day”. Ông kêu gọi các đồng minh cùng Mỹ “cô lập, đánh bại mối đe dọa Iran”.
Tuyên bố được đưa ra khi cuộc chiến Mỹ – Israel với Iran, bắt đầu từ 28/02, đã bước sang tháng thứ sáu nhưng đàm phán hòa bình vẫn bế tắc. Ông Trump nhấn mạnh “không ai từng cho Cộng hòa Hồi giáo Iran cơ hội đạt thỏa thuận tốt hơn tôi”, đồng thời cáo buộc Tehran đã bỏ lỡ cơ hội.
Chiến dịch mới nối tiếp “Operation Economic Fury” được Washington triển khai từ giữa tháng 4, nhằm vào các nước mua dầu hoặc giao dịch ngân hàng với Iran. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent từng mô tả đây là “phiên bản tài chính” của một chiến dịch không kích.
Theo số liệu Bộ Tài chính Mỹ, dầu xuất khẩu của Iran giảm từ 1,8 triệu thùng/ngày trước chiến tranh xuống dưới 500.000 thùng/ngày trong tháng gần nhất. Quỹ Tiền tệ Quốc tế ước tính kinh tế Iran suy giảm 5,4%, trong khi chính phủ Iran công bố lạm phát hàng năm 88,6%.
Diễn biến thúc đẩy ông Trump siết đòn kinh tế là việc Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) ngày 19/8 tuyên bố ngừng toàn bộ giao thương với Iran, sau khi cáo buộc hứng hai tên lửa đạn đạo từ nước này đêm 18/8.
UAE là đồng minh vùng Vịnh mới nhất cắt đứt quan hệ kinh tế với Tehran. Gần 20 tàu của hãng dầu khí ADNOC từng bị tên lửa và drone Iran tấn công kể từ đầu cuộc chiến, khiến một người chết và 20 người bị thương.
Iran phủ nhận phóng tên lửa vào UAE. Tehran chưa đưa ra phản hồi chính thức về tuyên bố mới của ông Trump, trong khi hãng thông tấn bán chính thức Tasnim cho rằng đây “không phải điều gì mới”.
Đòn kinh tế có đủ sức ép Tehran?
Tuyên bố mạnh tay của ông Trump tương phản với chính những số liệu từng được Nhà Trắng công bố. Ngày 10/8, ông nói Iran đang chịu lạm phát “300%”, cao hơn nhiều mức 88,6% do chính phủ Iran công bố và con số các quan chức Mỹ từng đưa ra.
Giới chuyên gia cũng hoài nghi về hiệu quả của đòn trừng phạt mới. “Áp lực kinh tế có thể là một phần trong chiến lược của ông Trump, nhưng ông ấy vẫn chưa giải thích rõ mục đích của nó”, Richard Nephew, học giả cấp cao tại Đại học Columbia và từng phụ trách chiến lược trừng phạt Iran dưới thời chính quyền Obama, nhận định.
Theo ông Nephew, việc sử dụng vũ lực chưa đạt hiệu quả, mục tiêu thiếu rõ ràng cùng lập trường đàm phán thay đổi đã khiến ông Trump “tự làm suy yếu vị thế của chính mình”.
Trong khi đó, trừng phạt kinh tế thường cần thời gian mới phát huy tác động. Trái lại, lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ tại eo biển Hormuz có thể gây thiệt hại tức thời cho Iran.
Juan Zarate, cựu phó cố vấn an ninh quốc gia Mỹ dưới thời Tổng thống George W. Bush, cho rằng vấn đề then chốt là Washington sẽ siết thương mại dầu mỏ Iran và trừng phạt các nước thứ ba đến mức nào, đồng thời có đủ kiên nhẫn để chờ sức ép kinh tế phát huy tác dụng hay không.
Khi trừng phạt kinh tế được đặt cạnh phong tỏa quân sự, câu hỏi còn bỏ ngỏ là liệu sức ép mới có đưa Tehran trở lại bàn đàm phán, hay tiếp tục đẩy cuộc đối đầu vào thế bế tắc.
Phan Sơn (tổng hợp)
