Không giúp một người đang bị đánh có thể bị xem là vô cảm, nhưng chưa chắc đã là tội phạm. Pháp luật Mỹ và Pháp quy định khác nhau về nghĩa vụ của người chứng kiến.
- Vành đai 1 Hà Nội chạy đua thông tuyến trước ngày Quốc khánh
- Nam du khách Trung Quốc mất tích khi biển động ở Tuy Hòa
- Iran chia rẽ vì thỏa thuận mở lại Hormuz
Khi một người chứng kiến người khác bị tấn công, điều xã hội thường mong đợi là họ phải tìm cách giúp đỡ. Một cuộc gọi cấp cứu, tiếng hô hoán hay việc tìm người hỗ trợ đôi khi có thể là hành động cần thiết. Nhưng nếu người chứng kiến không làm gì, họ có phạm tội không? Tại Mỹ, câu trả lời thường phụ thuộc vào việc người đó có nghĩa vụ pháp lý đối với nạn nhân hay không.
Điều này được thể hiện trong vụ Pope v. State năm 1979 tại Maryland. Joyce Lillian Pope cho người bạn cùng con trai 3 tháng tuổi ở nhờ. Khi người mẹ đánh đứa trẻ, Pope chứng kiến toàn bộ nhưng không can thiệp và không gọi cấp cứu. Đứa trẻ tử vong. Tòa sơ thẩm kết án Pope về tội ngược đãi trẻ em và che giấu tội phạm. Tuy nhiên, Tòa Phúc thẩm Maryland sau đó đảo ngược phán quyết.
Tòa cho rằng Pope không có nghĩa vụ pháp lý phải bảo vệ đứa trẻ trong hoàn cảnh đó. Theo thông luật Maryland, một người không mặc nhiên có trách nhiệm cứu hoặc bảo vệ người khác chỉ vì họ đang chứng kiến một tình huống nguy hiểm.
Nguyên tắc này thường được gọi là “no duty to rescue“. Nó phân biệt giữa điều một người nên làm về mặt đạo đức và điều pháp luật bắt buộc họ phải làm. Theo cách tiếp cận này, sự im lặng có thể bị xã hội lên án nhưng chưa đủ để trở thành căn cứ xử lý hình sự nếu không tồn tại nghĩa vụ pháp lý cụ thể.
Khi không hành động có thể bị xử lý
Tại Pháp, nghĩa vụ trợ giúp người gặp nguy hiểm được nhìn nhận nghiêm khắc hơn. Năm 1999, tại Lyon, Hocine chứng kiến một người bị một nhóm 5-8 người vây đánh. Nạn nhân bị đấm đá ngay cả khi đã nằm bất động. Hocine không can thiệp, không gọi cứu hộ và rời khỏi hiện trường cùng nhóm hung thủ. Nạn nhân sau đó tử vong.
Tòa án Lyon tuyên Hocine 3 năm tù treo về hành vi cố ý không ngăn chặn một tội ác và không trợ giúp người gặp nguy hiểm. Kháng cáo của bị cáo bị bác. Điểm đáng chú ý là pháp luật Pháp không buộc người chứng kiến phải tự mình đối đầu với những kẻ tấn công. Nếu việc can thiệp trực tiếp gây nguy hiểm, người đó có thể lựa chọn những cách an toàn hơn như hô hoán hoặc gọi cứu hộ.
Như vậy, trách nhiệm pháp lý không đồng nghĩa với việc một người phải thực hiện hành động vượt quá khả năng của mình. Điều quan trọng là họ có thể trợ giúp mà không đặt bản thân vào nguy hiểm nhưng vẫn hoàn toàn không hành động hay không.
Sự khác biệt giữa Mỹ và Pháp phản ánh hai quan điểm về trách nhiệm công dân. Mỹ thận trọng trong việc buộc cá nhân phải hành động vì người khác nếu không có nghĩa vụ pháp lý. Pháp lại đặt ra trách nhiệm trợ giúp trong những tình huống nguy hiểm rõ ràng và có thể hành động an toàn.
Vì thế, câu hỏi “không cứu người có phạm tội?“ không có đáp án chung. Một hành vi có thể chỉ là vấn đề đạo đức ở quốc gia này nhưng trở thành trách nhiệm pháp lý ở quốc gia khác. Cuối cùng, ranh giới giữa hai khái niệm nằm ở chính quy định của pháp luật: không phải mọi sự thờ ơ đều là tội phạm, nhưng ở những nơi nghĩa vụ cứu người được luật hóa, việc không hành động có thể kéo theo hậu quả pháp lý.
Thành Luân (tổng hợp)
