Bên Quốc lộ 7A qua Tương Dương (Nghệ An), nơi từng ghi nhận mức nhiệt 44,2 độ C, một cánh rừng săng lẻ cổ thụ vẫn xanh mát qua nhiều mùa. Những thân cây cao hàng chục mét mọc thẳng tắp, tán lá nối nhau tạo nên khoảng xanh khác biệt giữa vùng đất thường xuyên chịu nắng nóng và gió phơn Tây Nam.
- Ba lần bị phạt, đường dây cát tặc sông Cái vẫn tái diễn
- Đại biểu Quốc hội đề nghị chặn lợi ích từ tai tiếng trên mạng
- Nam sinh 13 tuổi tử vong sau khi bị sứa hộp đốt khi đang bơi biển
Rừng săng lẻ Tam Đình nằm trên địa bàn từng thuộc xã Tam Đình, huyện Tương Dương, nay là xã Tam Quang, tỉnh Nghệ An. Từ trung tâm TP Vinh, du khách có thể đến đây theo Quốc lộ 7A, quãng đường khoảng 140-170km.
Điều dễ nhận thấy khi đến khu rừng là sự thay đổi của không gian. Ngoài đường, nắng miền Tây xứ Nghệ có thể gay gắt. Nhưng chỉ cần bước dưới những tán săng lẻ, ánh sáng được lọc qua nhiều tầng lá, không gian trở nên dịu hơn.
Cánh rừng được giới thiệu có diện tích khoảng 70ha. Phạm vi rừng đặc dụng được quản lý sau này có thời điểm lên tới khoảng 100-241ha, tùy phạm vi và cách tính. Năm 2014, UBND tỉnh Nghệ An phê duyệt chuyển khu vực từ rừng sản xuất sang rừng đặc dụng, gồm phân khu bảo vệ nghiêm ngặt, phân khu phục hồi sinh thái và vùng đệm.
Những thân cây cao hàng chục mét và câu chuyện giữ rừng
Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, ngày 07/5/2023, trạm khí tượng Tương Dương ghi nhận 44,2 độ C, mức nhiệt cao nhất trong lịch sử quan trắc khí tượng Việt Nam. Một ngày trước, Hồi Xuân (Thanh Hóa) ghi nhận 44,1 độ C.
Giữa vùng đất khắc nghiệt ấy, rừng săng lẻ vẫn tồn tại. Những cây mọc thành từng hàng tự nhiên, thân thẳng, tán rộng. Có cây cao 30-40m, đường kính thân khoảng 40-80cm. Với những thân lớn, hai người trưởng thành mới có thể dang tay ôm xuể.
Săng lẻ có tên khoa học Lagerstroemia tomentosa, thuộc nhóm cây gỗ lớn cùng họ bằng lăng. Vỏ cây thường có màu vàng nhạt hoặc trắng xám, hoa tím nhỏ nở vào mùa hè. Người dân địa phương cho rằng quần thể cây đã tồn tại từ rất lâu, có những cây được ước tính hàng trăm năm tuổi.
Nhưng tuổi của khu rừng không chỉ được tính bằng những thân cây lớn.
Từ năm 1989, bản Quang Thịnh đã đưa việc bảo vệ rừng vào hương ước. Người dân cấm chặt cây săng lẻ, đồng thời không cho chăn thả gia súc trong rừng. Nhiều năm trước, ông Vi Chính Nghĩa, nguyên Bí thư Huyện ủy Tương Dương, từng dựng lán, trực tiếp tuần tra và vận động người dân ngăn chặn khai thác gỗ trái phép.
Những việc làm ấy diễn ra trước khi khu rừng được chuyển sang chế độ quản lý rừng đặc dụng vào năm 2014. Cách bảo vệ dựa vào cộng đồng vì thế đã trở thành một phần câu chuyện của rừng săng lẻ Tam Đình.
Rừng cũng nằm trong vùng lõi Khu dự trữ sinh quyển miền Tây Nghệ An, được UNESCO công nhận vào tháng 9/2007. Khu dự trữ có tổng diện tích gần 1,3 triệu ha, gồm nhiều khu vực có giá trị sinh thái như Vườn quốc gia Pù Mát, các khu bảo tồn thiên nhiên Pù Huống và Pù Hoạt.
Vào mùa hè, rừng giữ màu xanh của những tán lá lớn. Khi mùa thay lá đến, màu xanh dần chuyển sang vàng, cam rồi đỏ. Lá rụng phủ mặt đất, tạo nên một khung cảnh khác hẳn vẻ quen thuộc của rừng nhiệt đới.
Rừng săng lẻ chuyển sắc vàng, cam khi bước vào mùa thay lá. (Ảnh minh họa: NAM)
Điểm dừng chân trên cung đường miền Tây
Nhờ nằm sát Quốc lộ 7A, rừng săng lẻ không đòi hỏi chuyến trekking dài. Một nhà sàn được xây dựng giữa rừng với sự hỗ trợ của Quỹ Môi trường toàn cầu tại Việt Nam và ngân sách địa phương, làm điểm dừng chân cho du khách đi bộ tham quan.
Từ đây, du khách có thể kết hợp tìm hiểu điểm du lịch cộng đồng Khe Cớ gần đó, tắm suối, thưởng thức cá suối, cơm lam và tìm hiểu đời sống, văn hóa của người Thái.
Khu rừng là rừng đặc dụng nên việc tham quan cần đi cùng ý thức giữ gìn. Du khách không nên bẻ cành, lấy cây rừng, đốt lửa hoặc đi khỏi những lối có sẵn. Khi dừng xe chụp ảnh bên Quốc lộ 7A, cần chọn vị trí an toàn, tránh đứng dưới lòng đường. Vào mùa mưa, nên kiểm tra tình trạng giao thông và cảnh báo sạt lở trước khi di chuyển.
Giữa vùng đất từng ghi nhận nhiệt độ cao nhất cả nước, rừng săng lẻ vẫn đứng đó, xanh qua mùa nắng và đổi màu khi mùa về. Đằng sau những thân cây cao thẳng tắp là nhiều năm người dân địa phương cùng giữ lấy một khoảng rừng.
Nguyễn Hiền (tổng hợp)
