Bộ Tư pháp đề xuất hình thành các khu kinh tế đặc biệt tại những vùng biển đảo chiến lược, mở đường cho các nhà đầu tư rót vốn từ 1.000 tỷ đồng trở lên vào từng lĩnh vực cụ thể.
- Nghệ An tăng trưởng cao nhất từ năm 2012, HĐND bàn giải pháp bứt tốc
- Cựu Tổng giám đốc VTM bán rẻ quặng nhà nước, nhận 78 tỉ đồng
- Dự án nước sạch chậm khiến nhiều hộ dân tiếp tục thiếu nước
Đề xuất này nằm trong dự thảo Luật Phát triển đô thị, tiền thân là Luật Đô thị đặc biệt, đang được Bộ Tư pháp lấy ý kiến rộng rãi. Theo dự thảo, khu kinh tế đặc biệt sẽ là một đơn vị hành chính trực thuộc tỉnh, thành phố, do Chính phủ quyết định thành lập sau khi có ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, nhằm tạo cơ chế vượt trội cho những vùng đất còn nhiều tiềm năng chưa được đánh thức.
Dự thảo đưa ra hai phương án để nhận diện một khu kinh tế đặc biệt. Phương án thứ nhất đòi hỏi đó phải là khu kinh tế ven biển đã được Thủ tướng thành lập, có dân số từ 50.000 người, diện tích từ 500km2, là một không gian tương đối độc lập và dễ kiểm soát, có sân bay quốc tế hoặc cảng biển loại I, được xác định là địa bàn chiến lược để trở thành cực tăng trưởng. Phương án thứ hai đơn giản hơn: giao lại cho Chính phủ tự quy định các tiêu chí cụ thể.
Ở những khu vực này, dự thảo đề xuất không tổ chức cấp chính quyền địa phương như thông thường. Thay vào đó là Ủy ban nhân dân khu kinh tế đặc biệt, một cơ quan hành chính nhà nước do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định thành lập, đứng ra thực hiện vai trò của chính quyền tại đây.
Danh sách nhà đầu tư chiến lược được ưu tiên trải dài từ biển vào đất liền. Người xây cảng, sân bay, khu thương mại tự do hay khu công nghiệp cần vốn từ 2.300 tỷ đồng trở lên mới được xem là chiến lược; người làm trung tâm logistics, khu công nghệ cao, khu phi thuế quan chỉ cần từ 1.000 tỷ đồng; còn người dựng trung tâm sinh thái biển hay công viên biển phải mang theo ít nhất 1.500 tỷ đồng.
Ở phân khúc nghỉ dưỡng, con số càng lớn hơn. Khách sạn, khu vui chơi giải trí tổng hợp, khu dịch vụ du lịch phức hợp cao cấp cần vốn từ 10.000 tỷ đồng trở lên; riêng dự án có casino, ngưỡng vốn được đẩy lên 2 tỷ USD. Những lĩnh vực ít phô trương hơn như năng lượng sạch, cơ khí chính xác, dự trữ quốc gia về khoáng sản chiến lược, nghiên cứu dược phẩm cần từ 6.000 tỷ đồng; cơ sở y tế và giáo dục chất lượng cao chỉ cần từ 1.000 tỷ đồng đã có thể bước vào danh sách ưu tiên.
Bộ Tư pháp dẫn ra một con số để giải thích cho lựa chọn này: thế giới hiện có khoảng 7.000 khu kinh tế đặc biệt tại hơn 140 quốc gia, được xem như những phòng thí nghiệm chính sách, nơi các nước thử nghiệm thể chế mới trước khi nó trở thành luật chung. Việt Nam, trong khi đó, đang có 46 khu kinh tế, trong đó 20 khu ven biển trải trên khoảng 900.000ha đất.
Nhiều cái tên trong số đó từng được kỳ vọng rất nhiều: Nghi Sơn, Dung Quất, Vân Phong, Vũng Áng với cảng biển loại I hoặc cảng đặc biệt; Vân Đồn, Chu Lai, Phú Quốc với sân bay quốc tế riêng. Nhưng Bộ Tư pháp thẳng thắn nhìn nhận, hiệu quả khai thác ở nhiều nơi chưa tương xứng với những gì đã được kỳ vọng.
Tỷ lệ lấp đầy còn thấp, hạ tầng chưa đồng bộ, đất cho thuê còn hạn chế. Một số khu quy mô lớn như Vân Đồn, Vân Phong, Nghi Sơn hay Đông Nam Nghệ An, sau nhiều năm, vẫn phát triển chậm hơn những gì người ta từng vẽ ra trên giấy.
Chính khoảng cách đó là lý do được đưa ra cho đề xuất lần này. Bộ Tư pháp cho rằng cần một không gian phát triển mới để khai thác hiệu quả tiềm năng của các vùng đảo có lợi thế kinh tế biển và vị trí chiến lược về quốc phòng, an ninh, đủ sức hút những dòng vốn chất lượng cao mà các khu kinh tế cũ chưa làm được. Việc luật hóa mô hình khu kinh tế đặc biệt, vì vậy, không chỉ là chuyện đặt tên lại cho một vùng đất, mà là phép thử cho câu hỏi cũ: làm sao để tiềm năng trên bản đồ trở thành động lực tăng trưởng thật sự ngoài đời.
Phạm Mai (tổng hợp)
