Từ bảo tồn cây thuốc quý dưới tán rừng đến phát triển du lịch cộng đồng, Nghệ An đang phối hợp với Tập đoàn TH hoàn thiện đề án thí điểm “Làng Hạnh phúc Mường Lống”, hướng tới tạo sinh kế và nâng cao đời sống đồng bào Mông.
- Một xe tải chở đá bị lật khi đang lưu thông
- Nguyễn Lực trước phép thử lớn ở World Cup
- Thanh Hóa chi 20 tỷ đồng xây dựng khẩn cấp cầu trên tuyến Nghi Sơn – Bãi Trành
Bảo tồn cây thuốc quý, mở hướng phát triển kinh tế ở Mường Lống
Giữa vùng núi cao được ví như “cổng trời” của Nghệ An, Mường Lống đang từng bước khai thác lợi thế tự nhiên để phát triển kinh tế. Trong đó, bảo tồn và phát triển cây dược liệu dưới tán rừng được xác định là một hướng đi quan trọng, gắn với tạo sinh kế, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và gìn giữ bản sắc văn hóa của đồng bào Mông.
Tại Trung tâm Bảo tồn và phát triển dược liệu Mường Lống, nhiều loại cây thuốc quý đang được chăm sóc, nghiên cứu và nhân giống. Trên diện tích quy hoạch khoảng 136ha, Trung tâm từng bước hình thành các khu vực bảo tồn, nghiên cứu, nhân giống và sản xuất, đồng thời đầu tư hệ thống nhà lưới nhằm tạo điều kiện sinh trưởng phù hợp cho các loài dược liệu.

Đến nay, Trung tâm đã nhân giống thành công khoảng 40 loài cây thuốc quý bản địa và các loại dược liệu thuộc danh mục cây thuốc của Bộ Y tế như tam thất Bắc, thất diệp nhất chi hoa (sâm bảy lá một hoa), sâm Lai Châu…
Công tác bảo tồn nguồn gen cũng được chú trọng. Trung tâm đã bảo tồn được 9 loài thảo dược quý, trong đó có sâm Puxailaileng, tam thất Bắc, đương quy, đẳng quy, thất diệp nhất chi hoa, lan thạch hộc tía… Hơn 30 loại cây thuốc tại Mường Lống và Na Ngoi được gìn giữ, phát triển.
Trên cơ sở nghiên cứu điều kiện tự nhiên và tiềm năng dược liệu của vùng đất Mường Lống, Công ty Cổ phần Dược liệu TH (TH Herbals, thuộc Tập đoàn TH) đã đầu tư phát triển các nông trại dược liệu, đồng thời tham gia quản lý Trung tâm. Doanh nghiệp định hướng kết hợp bảo tồn, nghiên cứu, nhân giống với tổ chức sản xuất, từng bước đưa cây dược liệu trở thành ngành hàng có giá trị kinh tế.
Ông Thái Doãn Nghĩa, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Dược liệu Mường Lống, cho biết doanh nghiệp tập trung khôi phục, nghiên cứu những loại cây thuốc quý để nhân giống, ươm trồng và phát triển thành nguyên liệu phục vụ sản xuất các sản phẩm chăm sóc sức khỏe.

Nguồn giống được thu mua từ người dân địa phương và các đơn vị cung cấp. Đất trồng được cải tạo bằng phân chuồng, phân vi sinh, không sử dụng phân bón hóa học.
Bên cạnh hoạt động trồng và thu hái, doanh nghiệp từng bước mở rộng sang sơ chế, chiết xuất và chế biến dược liệu. Một số sản phẩm được phát triển gồm tinh dầu bạc hà, tinh dầu hương nhu, xà phòng, dầu gội, đồ uống thảo dược và trà túi lọc.
Hoạt động này bước đầu hình thành chuỗi liên kết từ bảo tồn giống, tổ chức vùng nguyên liệu đến chế biến và tiêu thụ sản phẩm. Qua đó, người dân địa phương có thêm cơ hội tham gia các công đoạn sản xuất, góp phần đa dạng hóa sinh kế.
Trung tâm Bảo tồn và phát triển dược liệu Mường Lống hiện tạo việc làm thường xuyên cho 10 lao động, với mức thu nhập khoảng 6-7 triệu đồng/người/tháng; đồng thời sử dụng gần 20 lao động thời vụ, mức tiền công khoảng 260.000 đồng/người/ngày.
Bình quân mỗi năm, doanh nghiệp còn thu mua gần 5 tấn nguyên liệu thảo dược do người dân thu hái và sản xuất, trong đó có giảo cổ lam, nấm linh chi, lạc tiên… Đây là nguồn thu bổ sung, đồng thời tạo động lực để người dân quan tâm hơn đến việc bảo tồn và phát triển các loại cây thuốc có giá trị.
Tuy nhiên, đời sống kinh tế của người dân Mường Lống lâu nay vẫn chủ yếu dựa vào chăn nuôi trâu, bò, trồng ngô tím và cỏ voi. Hoạt động trồng, thu hái dược liệu còn phân tán, quy mô nhỏ, phụ thuộc nhiều vào thương lái nên giá trị kinh tế chưa tương xứng với tiềm năng.
Từ thực tế này, Nghệ An định hướng kết hợp phát triển vùng dược liệu dưới tán rừng với du lịch cộng đồng, bảo tồn văn hóa truyền thống và cải thiện môi trường sống. Trọng tâm là thí điểm xây dựng mô hình “Làng Hạnh phúc Mường Lống” tại bản Mường Lống 1 theo chỉ đạo của Ban Chỉ đạo phát triển dược liệu tỉnh.
Tập đoàn TH chủ trì, phối hợp với chính quyền địa phương hoàn thiện đề án, xác định các loại cây dược liệu ưu tiên, phương thức tổ chức sản xuất, cơ chế liên kết tiêu thụ, nguồn lực và lộ trình triển khai.
Theo định hướng phân công, doanh nghiệp đảm nhận xây dựng thương hiệu, tổ chức tiêu thụ và bao tiêu sản phẩm theo giá thỏa thuận. Người dân trực tiếp tham gia trồng, chăm sóc cây dược liệu theo quy trình thống nhất, bảo đảm chất lượng và khả năng truy xuất nguồn gốc.
Chính quyền địa phương hỗ trợ giống, phân bón, đầu tư hạ tầng giao thông, điện, nước; đồng thời tổ chức tập huấn kỹ thuật và phổ cập kỹ năng số để người dân từng bước tiếp cận phương thức sản xuất mới.
Bà Võ Thị Minh Sinh, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh, Trưởng Ban Chỉ đạo phát triển dược liệu tỉnh Nghệ An, cho biết mô hình “Làng Hạnh phúc Mường Lống” không đơn thuần là phát triển một vùng trồng dược liệu mà hướng tới xây dựng mô hình kinh tế bền vững, trong đó người dân thực sự là chủ thể.
Theo bà, việc triển khai cần bắt đầu từ tạo sự đồng thuận trong nhân dân, lựa chọn những loại cây dược liệu phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng và có thị trường tiêu thụ ổn định. Tỉnh cũng mong muốn doanh nghiệp đồng hành lâu dài trong chuyển giao kỹ thuật, tổ chức sản xuất, xây dựng thương hiệu và bao tiêu sản phẩm để người dân yên tâm tham gia.
Mục tiêu là giúp đồng bào cải thiện cuộc sống ngay trên quê hương, đồng thời bảo vệ rừng, gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống và phát triển du lịch. Đây cũng sẽ là cơ sở để tỉnh nghiên cứu nhân rộng mô hình tại những địa bàn có điều kiện phù hợp.
Ông Nguyễn Hữu Lượng, Bí thư Đảng ủy xã Mường Lống, thông tin cùng với phát triển vùng dược liệu, xã dự kiến quy hoạch các khu sản xuất, chăn nuôi sạch gắn với bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa Mông.
Các mô hình homestay, dịch vụ nghỉ dưỡng và trải nghiệm đời sống bản địa sẽ được kết nối với hoạt động du lịch cộng đồng. Đáng chú ý, hoạt động của 4 lò rèn thủ công cũng được tính đến như một sản phẩm trải nghiệm văn hóa, góp phần tạo điểm nhấn riêng cho du khách.
Việc phát triển cây dược liệu và thí điểm mô hình “Làng Hạnh phúc Mường Lống” được kỳ vọng góp phần giải quyết bài toán sinh kế, bảo vệ tài nguyên rừng, gìn giữ văn hóa truyền thống và phát triển du lịch cộng đồng của đồng bào Mông. Qua đó, địa phương từng bước chuyển hóa lợi thế thiên nhiên và văn hóa thành động lực phát triển kinh tế bền vững.
Hoàng Hà (tổng hợp)
