NGHỆ AN – Tiểu thương chợ Vinh và nhiều chợ trong tỉnh đang học bán hàng trên mạng qua các lớp tập huấn của Sở Công Thương Nghệ An, dù kỹ năng công nghệ còn hạn chế khiến bước chuyển chưa dễ.
- Mười lăm năm lẩn trốn, bước chân dừng lại ở cửa khẩu
- Cháy nhà liên quan sạc xe điện ở Hải Phòng, bé 16 tháng tuổi tử vong
- Chuyến hàng đêm trên lòng hồ bị chặn ở vùng biên
Hiện nay, thương mại điện tử đang đổi thói quen mua sắm, trong khi 371 chợ truyền thống của tỉnh vẫn chủ yếu dựa vào khách mua trực tiếp. Tại chợ Vinh, đầu mối giao thương lớn với hơn 3.400 hộ kinh doanh, nhiều khu vực không còn nhộn nhịp như trước.
Không ít tiểu thương ở đây khó giữ doanh thu, có người đã trả lại ki-ốt để làm nghề khác. Một số ki-ốt vẫn đóng cửa vì buôn bán trước đó không khả quan.
Chị Nguyễn Thị Thúy, tiểu thương bán quần áo lâu năm ở chợ Vinh, nói: “Dù tôi vẫn muốn gắn bó với nghề nhưng lượng khách mua trực tiếp ngày càng giảm. Có những ngày, tôi ngồi tại quầy mà chỉ bán được vài sản phẩm, thậm chí có những ngày không bán được sản phẩm nào”.
Thấy khách dành nhiều thời gian mua sắm trên mạng, chị Thúy cũng muốn dùng mạng xã hội để giới thiệu hàng. Song từ dựng nội dung, quay video đến trò chuyện với khách và xử lý đơn đặt mua, chị đều chưa thành thạo.
Ở chợ Ga Vinh, chị Lê Thị Hoa từng thử bán qua mạng xã hội nhưng hiệu quả chưa như mong đợi. Người quan tâm và đặt hàng còn ít, một số đơn bị trả lại khiến chị gặp khó và nản lòng.
Mở được tài khoản, đăng được ảnh hàng mới chỉ là bước đầu. Người bán còn phải biết giới thiệu sản phẩm, tạo lòng tin, tư vấn khách, quản lý đơn và xử lý những tình huống phát sinh.
Ở các địa bàn miền núi, đường sang cách bán mới còn gập ghềnh hơn. Tại chợ Kim Sơn, xã Quế Phong, nhiều tiểu thương, trong đó có người dân tộc thiểu số, quen trao đổi hàng trực tiếp nên chưa dễ làm quen với các nền tảng trực tuyến.
Họ đã nghe đến những phiên livestream trên Facebook, TikTok, song không phải ai cũng đủ tự tin tự quay video, giới thiệu hàng hay chốt đơn. Tự tìm hiểu trên mạng cũng chưa gỡ hết vướng mắc khi bắt tay vào làm.
Ông Nguyễn Hữu Đắc, Trưởng ban Quản lý chợ Vinh, cho biết đơn vị muốn có thêm các chương trình tập huấn để tiểu thương tiếp cận công nghệ. Tuy vậy, chợ vắng khách thì nguồn thu giảm, nên việc bố trí kinh phí cho hoạt động hỗ trợ cũng khó.
Lớp học bắt đầu từ những thao tác nhỏ
Trước đòi hỏi thích ứng với thị trường, Sở Công Thương Nghệ An đã mở các lớp tập huấn về quản lý chợ và kỹ năng bán hàng trực tuyến, thu hút hàng trăm tiểu thương tham gia. Học viên được hướng dẫn tạo tài khoản trên sàn thương mại điện tử, chụp ảnh sản phẩm, quay video, đăng bài trên Facebook, TikTok và trò chuyện với khách qua mạng.
Với những người lâu nay chỉ quen cân hàng, báo giá, thu tiền tại quầy, việc làm quen môi trường số cần thời gian. Vì vậy, cách hướng dẫn trực tiếp, làm mẫu rồi để học viên tự thực hành càng quan trọng, nhất là với người còn hạn chế về công nghệ.
Ông Nguyễn Văn Hiệp, Trưởng phòng Quản lý thương mại, Sở Công Thương Nghệ An, cho biết thị trường bán lẻ biến động nhanh, buộc hộ kinh doanh truyền thống phải chủ động thích ứng. Theo ông, các lớp học nhằm giúp tiểu thương gỡ khó trong cạnh tranh, mở rộng khách hàng và từng bước đưa việc kinh doanh lên môi trường số.
Ông Hiệp cũng cho rằng nội dung hướng dẫn cần hợp với trình độ từng nhóm. Người mới nên bắt đầu từ chụp ảnh sản phẩm, đăng bài, dùng mã QR và kiểm tra giao dịch; khi đã vững mới học livestream, làm nội dung, quản lý đơn và chăm sóc khách trực tuyến.
Để kiến thức không dừng ở lớp học, việc hỗ trợ cần kéo dài sau đào tạo. Ban quản lý chợ có thể phối hợp cơ quan chuyên môn lập nhóm hướng dẫn, nơi người đã bán trực tuyến chia sẻ cách làm cho người mới và giải đáp kịp thời vướng mắc.
Một hướng khác là kết nối với các nhà sáng tạo nội dung để giới thiệu gian hàng và đặc sản địa phương. Thay vì bắt từng hộ tự livestream chuyên nghiệp, có thể tổ chức buổi giới thiệu chung của nhiều hộ, vừa mở rộng khách hàng vừa giúp người bán học thêm cách quảng bá.
Kỹ năng thanh toán điện tử và an toàn giao dịch cũng không thể bỏ qua. Tiểu thương cần xem số dư thực trong tài khoản chứ không chỉ tin ảnh hóa đơn chuyển khoản của khách, đồng thời kiểm tra mã QR tại quầy thường xuyên để tránh bị thay bằng mã giả.
Về lâu dài, cần sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, chính quyền địa phương, ban quản lý chợ, đơn vị công nghệ và các sàn thương mại điện tử. Mô hình nào hợp thực tế nên được thử nghiệm, đánh giá hiệu quả rồi mới nhân rộng.
Với hộ kinh doanh nhỏ lẻ, chuyển đổi số không nhất thiết bắt đầu bằng công nghệ phức tạp hay phiên bán hàng quy mô lớn. Một tấm ảnh rõ nét, một bài đăng đúng cách, một lời đáp kịp thời hay một lần kiểm tra giao dịch chính xác đều là những bước đi thực tế.
Điều cần nhất là tiểu thương được hướng dẫn phù hợp, có thời gian thực hành và có người đỡ tay khi vướng mắc. Khi các kỹ năng ấy thành thói quen, họ sẽ có thêm cơ hội gặp khách ngoài khu chợ và đa dạng cách bán.
Chợ truyền thống vẫn giữ vai trò của mình trước làn sóng thương mại điện tử, nhưng khả năng thích ứng sẽ tác động trực tiếp đến sinh kế của nhiều hộ kinh doanh. Với tiểu thương Nghệ An, lối đi mới có thể bắt đầu từ chiếc điện thoại trong tay, để họ giữ được khách quen và đi xa hơn khu chợ quen thuộc.
Nguyễn Hiền (tổng hợp)
