Càng trưởng thành, con người càng biết chọn sự yên tĩnh, những mối quan hệ sâu sắc và khoảng thời gian thật sự có ý nghĩa.
- 4 thực phẩm quen thuộc hỗ trợ gan khỏe mạnh
- Biết đủ là hạnh phúc
- Người đàn bà “bảy lạng” và hành trình 18 năm tìm lại chính mình dưới chân núi Đại Huệ
Có những buổi tối, điện thoại nằm im trên mặt bàn dù màn hình vẫn liên tục sáng vì những tin nhắn mới. Một người từng háo hức trả lời từng cuộc trò chuyện giờ chỉ khẽ úp điện thoại xuống, rót một cốc nước ấm và ngồi bên cửa sổ.
Sự thay đổi ấy đôi khi bị nhìn như dấu hiệu của việc con người trở nên khép kín. Nhưng các nghiên cứu về tâm lý xã hội cho thấy, khi cảm nhận về thời gian sống thay đổi, con người cũng có thể thay đổi cách lựa chọn các mối quan hệ và điều họ muốn dành sự chú ý.
Điều đáng nói là càng trưởng thành, nhiều người không hẳn muốn rời xa thế giới. Họ chỉ bắt đầu biết rõ hơn mình muốn giữ lại điều gì trong thế giới ấy.
Khi con người bắt đầu biết thời gian quý hơn
Ở tuổi trẻ, phía trước dường như còn rất nhiều ngày để gặp gỡ, thử nghiệm và bắt đầu lại. Một người có thể dành hàng giờ để làm quen với những người mới, tham gia những cuộc vui hoặc theo đuổi những trải nghiệm chưa từng có.
Nhưng khi cảm nhận về thời gian thay đổi, những ưu tiên ấy có thể dịch chuyển.
Nhà tâm lý học Laura L. Carstensen và các cộng sự tại Stanford đã phát triển Lý thuyết chọn lọc xã hội – cảm xúc (Socioemotional Selectivity Theory). Theo lý thuyết này, cách con người lựa chọn mục tiêu xã hội không chỉ phụ thuộc vào tuổi sinh học mà còn phụ thuộc vào cách họ nhìn nhận quỹ thời gian phía trước.
Khi tương lai được cảm nhận là rộng mở, con người thường có xu hướng tìm kiếm thông tin, trải nghiệm và những mối quan hệ mới. Ngược lại, khi thời gian được cảm nhận là hữu hạn hơn, những mục tiêu mang ý nghĩa cảm xúc trong hiện tại trở nên quan trọng hơn.
Điều này cũng giúp giải thích vì sao có những người từng rất thích đông vui nhưng về sau lại thấy một buổi tối bình lặng đáng giá hơn một cuộc gặp đông người.
Không phải họ đã mất nhu cầu kết nối. Có thể họ chỉ bắt đầu cân nhắc kỹ hơn xem sự kết nối nào thực sự có ý nghĩa.
Ít mối quan hệ hơn nhưng gần gũi hơn
Một điều dễ nhận thấy khi con người bước qua nhiều giai đoạn của cuộc đời là vòng tròn quan hệ thường không còn rộng như trước.
Những người quen xã giao, đồng nghiệp cũ, bạn bè chỉ gặp trong một vài dịp hoặc những cuộc trò chuyện không có nhiều chiều sâu có thể dần xuất hiện ít hơn. Trong khi đó, gia đình và một số người bạn thân thiết vẫn được giữ lại.
Nghiên cứu về mạng lưới xã hội ở người trưởng thành cho thấy sự thu hẹp này không nhất thiết đồng nghĩa với việc các mối quan hệ quan trọng biến mất. Một số dữ liệu được dẫn trong bài gốc cho thấy những mối quan hệ ở vòng ngoài thường giảm trước, còn những quan hệ gần gũi có xu hướng ổn định hơn.
Một phân tích của USC cũng chỉ ra rằng sự hài lòng với đời sống xã hội không đơn giản phụ thuộc vào việc một người có bao nhiêu người quen. Chất lượng và số lượng những mối quan hệ gần gũi mới có liên hệ đáng kể hơn với cảm nhận về đời sống xã hội.
Vì thế, một người có thể chỉ còn vài người bạn thân mà vẫn cảm thấy mình được yêu thương và thuộc về.
Ngược lại, một người có hàng trăm liên hệ trên điện thoại vẫn có thể trải qua cảm giác trống trải nếu không có ai để thực sự chia sẻ.
Một mình không đồng nghĩa với cô đơn
Đây có lẽ là ranh giới quan trọng nhất khi nói về sự yên tĩnh.
Ở một mình có thể là một lựa chọn. Cô đơn lại là cảm giác thiếu kết nối mà một người không mong muốn.
Hai trạng thái này có thể nhìn giống nhau từ bên ngoài, nhưng trải nghiệm bên trong hoàn toàn khác.
Một người chủ động tắt điện thoại, đọc sách, chăm cây hoặc ngồi uống trà một mình có thể đang tận hưởng sự riêng tư. Trong khi một người muốn có người trò chuyện nhưng không tìm được sự kết nối lại có thể đang trải qua cô đơn.
Các nghiên cứu được bài gốc dẫn lại cũng cho thấy tuổi tác có thể liên quan đến cách con người cảm nhận thời gian ở một mình. Một số người lớn tuổi có thể đánh giá khoảng thời gian riêng tư tích cực hơn, một phần vì họ có khả năng tự chủ tốt hơn trong việc lựa chọn mình muốn dành thời gian cho ai và làm gì.
Tuy nhiên, sự yên tĩnh chỉ có ý nghĩa khi nó vẫn đi cùng một mạng lưới kết nối đủ lành mạnh.
Bởi ngay cả một người thích ở một mình cũng có thể chịu những tác động bất lợi nếu sự tách biệt xã hội trở thành tình trạng kéo dài và không mong muốn.
Sau cùng, điều con người tìm kiếm có thể là sự bình yên
Tháng 6/2025, Tổ chức Y tế Thế giới công bố báo cáo toàn cầu đầu tiên về kết nối xã hội, nhấn mạnh rằng cô đơn và cô lập xã hội là những vấn đề sức khỏe cộng đồng bị đánh giá thấp. Báo cáo ước tính khoảng một phần sáu dân số thế giới từng trải qua cô đơn trong giai đoạn được phân tích.
Nhưng chính những dữ liệu ấy cũng cho thấy một điều cần phân biệt: không phải cứ ít giao tiếp là cô đơn, cũng không phải cứ nhiều giao tiếp là hạnh phúc.
Có những người càng trưởng thành càng thích căn phòng yên, bữa cơm giản dị và vài mối quan hệ đủ sâu. Họ không còn muốn có mặt ở mọi cuộc vui, cũng không còn cảm thấy cần phải trả lời tất cả tin nhắn ngay lập tức.
Một buổi tối, họ có thể để điện thoại sang một bên. Ngoài kia vẫn là những cuộc trò chuyện, những cuộc hẹn và dòng thông báo không ngừng xuất hiện. Nhưng trong căn phòng nhỏ, họ chọn một khoảng lặng vừa đủ để nghe rõ suy nghĩ của mình.
Có lẽ trưởng thành không phải là ngày càng cần ít người hơn.
Mà là sau đủ những cuộc gặp gỡ, con người bắt đầu hiểu ai là người mình thật sự muốn giữ lại, điều gì đáng để dành thời gian và khoảng lặng nào khiến mình cảm thấy được trở về nhà.
Thanh Tâm
