Hà Nội, chị N.T.H. đưa con trai 2 tuổi đi khám sau khi nhận thấy trẻ ít dùng lời nói tiếng Việt nhưng thường xuyên phát ra những chuỗi âm thanh lạ.
- Bốn ngày đêm giữa biển và hành trình giành lại sự sống
- Bộ Y tế kết luận đơn tố cáo liên quan Bệnh viện E
- Hai mẹ con ở Thái Nguyên bị bắt vì đánh người bệnh tâm thần
Trong vài tuần trở lại đây, gia đình nhận thấy bé ít chủ động dùng lời nói để thể hiện nhu cầu, thường kéo tay mẹ hoặc chỉ vào đồ vật thay vì gọi tên. Trước đó, trẻ có thói quen xem YouTube trong hầu hết các bữa ăn và đã tiếp xúc với nhiều video dành cho trẻ em bằng các ngôn ngữ khác nhau.
Trẻ xem YouTube quá nhiều có thể ảnh hưởng đến khả năng giao tiếp
Khi muốn uống nước, lấy đồ chơi hoặc đòi ăn, bé thường dùng hành động thay cho lời nói, chỉ phát ra những âm thanh ngắn. Có lúc trẻ phát ra những chuỗi âm thanh kéo dài với ngữ điệu khiến người lớn liên tưởng đến ngoại ngữ. Tuy nhiên, chỉ dựa vào âm thanh này chưa thể xác định trẻ đang sử dụng hay học một ngôn ngữ cụ thể.
Ban đầu, chị H. cho rằng con chỉ đang trong giai đoạn bập bẹ và tự tạo ra những âm thanh chưa có nghĩa. Tuy nhiên, khi tình trạng xuất hiện thường xuyên hơn, người mẹ bắt đầu chú ý đến sự khác biệt giữa khả năng phát âm của trẻ và việc sử dụng tiếng Việt để giao tiếp.
Gia đình sau đó rà soát thói quen sinh hoạt và nhận thấy điện thoại đã xuất hiện gần như trong mọi bữa ăn của trẻ. Từ lúc bắt đầu ăn dặm, mỗi khi con quấy khóc hoặc không chịu ăn, người lớn thường mở YouTube để bé tập trung vào màn hình.
“Có điện thoại thì con ngồi yên, ăn nhanh hơn nên lâu dần cả nhà thành quen. Cứ đặt con vào ghế ăn là tôi lại mở máy”, chị H. kể.
Ban đầu, các video được lựa chọn chủ yếu là ca nhạc và hoạt hình dành cho trẻ em bằng tiếng Việt. Sau khi một video kết thúc, tính năng phát tiếp khiến màn hình có thể chuyển sang nội dung bằng tiếng Anh hoặc những ngôn ngữ khác mà gia đình không nhận biết.
Khi kiểm tra lịch sử xem, chị H. phát hiện con đã tiếp xúc với nhiều nội dung nước ngoài. Một số đoạn video có âm thanh và cách phát âm tương đồng với những chuỗi tiếng mà trẻ thường bắt chước, khiến gia đình lo ngại về khả năng phát triển ngôn ngữ của con.
Tại Đơn nguyên Sức khỏe tâm thần, Bệnh viện Nhi Hà Nội, bác sĩ Bùi Thị Dung cho biết đơn vị tiếp nhận nhiều trẻ 2-5 tuổi đến khám vì suy giảm ngôn ngữ và những bất thường trong giao tiếp.
Theo bác sĩ Dung, một số trẻ đến khám có biểu hiện hạn chế sử dụng lời nói tiếng Việt khi giao tiếp với cha mẹ, trong khi có thể lặp lại âm thanh nghe được từ các chương trình nước ngoài. Những biểu hiện này cần được đánh giá trong bối cảnh phát triển ngôn ngữ và giao tiếp của từng trẻ. Trẻ có thể không diễn đạt được nhu cầu bằng lời, chủ yếu chỉ trỏ hoặc phát ra những âm như “ư, a”.
Khi không được đáp ứng mong muốn hoặc bị lấy điện thoại, một số trẻ có thể la hét, cáu gắt và bùng nổ cảm xúc. Những biểu hiện này được ghi nhận trong bối cảnh trẻ dành nhiều thời gian trước màn hình và ít có tương tác trực tiếp với người xung quanh.
Bác sĩ Dung cho rằng nhịp sống bận rộn và áp lực công việc khiến thời gian cha mẹ trò chuyện, vui chơi cùng con bị thu hẹp. Điện thoại vì thế dễ trở thành công cụ giúp trẻ ngồi yên hoặc ăn nhanh hơn, thậm chí có trường hợp được tiếp xúc với màn hình từ vài tháng đầu sau sinh.
Theo nội dung được bác sĩ lưu ý, vấn đề không chỉ nằm ở việc trẻ xem video bằng tiếng Việt hay ngoại ngữ. Giao tiếp trực tiếp còn giúp trẻ quan sát nét mặt, ánh mắt, chờ lượt nói, phản hồi câu hỏi và học cách dùng từ để diễn đạt nhu cầu.
Nếu thời gian xem màn hình kéo dài và lấn át các hoạt động trò chuyện, vui chơi trực tiếp, trẻ có thể có ít cơ hội thực hành giao tiếp với người xung quanh. Vì vậy, phụ huynh nên cân đối thời gian sử dụng thiết bị và tăng cường tương tác trực tiếp với trẻ. Vì vậy, phụ huynh cần kiểm soát thời gian sử dụng thiết bị, lựa chọn nội dung phù hợp và đồng hành cùng trẻ thay vì để tính năng phát tự động quyết định video tiếp theo.
Cha mẹ cũng không nên mặc định việc trẻ lặp lại những âm thanh từ video là dấu hiệu đang học ngoại ngữ nếu trẻ đồng thời chậm nói, ít giao tiếp bằng mắt hoặc chủ yếu dùng hành động thay lời nói. Khi xuất hiện các biểu hiện bất thường, trẻ cần được đánh giá về ngôn ngữ, giao tiếp, hành vi và sự phát triển để xác định nguyên nhân.
Ngoài khả năng ngôn ngữ, phụ huynh nên theo dõi những thay đổi như trẻ ngày càng khép mình, thích ở một mình với thiết bị, dễ cáu gắt, rối loạn giấc ngủ, mệt mỏi hoặc xuất hiện các biểu hiện liên quan đến mắt. Với những trường hợp có bất thường về tâm lý, hành vi hoặc sử dụng thiết bị điện tử quá mức, bác sĩ sẽ đánh giá mức độ ảnh hưởng đến sinh hoạt và giao tiếp để đưa ra hướng can thiệp phù hợp.
Lê Ha NA (tổng hợp)
