Những vụ án liên quan lãnh đạo bệnh viện

Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn cùng một số giám đốc, cựu giám đốc bệnh viện lớn bị khởi tố hoặc xét xử trong các vụ án liên quan đấu thầu, mua sắm, liên doanh thiết bị và vật tư y tế.

Ngày 10/9, Cơ quan CSĐT Bộ Công an khởi tố, bắt tạm giam ông Nguyễn Huy Ngọc, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ, nguyên Giám đốc Sở Y tế và nguyên Giám đốc Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ, về tội Nhận hối lộ. Cùng ngày, ông Lê Đình Thanh Sơn, Giám đốc Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ, cũng bị khởi tố, bắt tạm giam về cùng tội danh.

Những vụ án đáng chú ý tại các bệnh viện lớn

Đây là diễn biến mới trong quá trình mở rộng điều tra vụ án xảy ra tại Công ty CP Đầu tư Y tế Việt Mỹ cùng các đơn vị, địa phương liên quan. Trước đó, ngày 24/7/2026, Cơ quan CSĐT Bộ Công an khởi tố vụ án, bắt tạm giam Bùi Chân Phương, nguyên Chủ tịch HĐQT Công ty Y tế Việt Mỹ; Hà Văn Nam, Giám đốc và Trần Thị Hồng Hạnh, phụ trách kế toán.

Ở giai đoạn đầu, vụ án được điều tra về các hành vi Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng và Buôn lậu. Đến ngày 2/9, Cục Cảnh sát kinh tế khởi tố, bắt tạm giam ông Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế, về tội Nhận hối lộ; Bộ Công an cho biết ông Thuấn bị cáo buộc nhận hối lộ với số tiền lớn.

Dữ liệu đấu thầu công khai cho thấy trong giai đoạn 2018-2026, Công ty Y tế Việt Mỹ tham gia 276 gói thầu và trúng 246 gói, với tổng giá trị các gói trúng thầu, gồm cả các gói liên danh, đạt 5.947 tỷ đồng. Doanh nghiệp này xuất hiện trong nhiều gói cung cấp thiết bị y tế kỹ thuật cao tại bệnh viện và địa phương, trong đó có máy gia tốc, Gamma Knife, cyclotron, nguồn phóng xạ và thiết bị điều trị ung thư.

Cơ quan điều tra đang tiếp tục làm rõ hành vi của các bị can, đồng thời mở rộng vụ án và thực hiện việc thu hồi tài sản.

Các đối tượng (từ trái sang): Bùi Chân Phương, Hà Văn Nam và Trần Thị Hồng Hạnh. (Ảnh minh họa: NAM)

Những vụ án liên quan lãnh đạo bệnh viện trước đó cũng cho thấy các hoạt động liên doanh, liên kết và mua sắm thiết bị y tế từng được cơ quan tố tụng làm rõ tại nhiều cơ sở y tế.

Tại Bệnh viện Bạch Mai, ông Nguyễn Quốc Anh, cựu Giám đốc bệnh viện, bị xử lý trong vụ án liên quan việc liên doanh, liên kết với Công ty CP Công nghệ y tế BMS để đưa hệ thống Robot Rosa vào hỗ trợ phẫu thuật.

Theo cáo buộc, khoảng tháng 5/2016, ông Phạm Đức Tuấn, Chủ tịch HĐQT, Giám đốc Công ty BMS, gặp ông Nguyễn Quốc Anh để trao đổi về việc hợp tác cung cấp robot hỗ trợ phẫu thuật. Hệ thống Robot Rosa cùng chi phí vận chuyển, lắp đặt và đưa vào vận hành tại Bệnh viện Bạch Mai có giá hơn 7,4 tỷ đồng, nhưng sau đó được hợp thức hóa lên mức 39 tỷ đồng để đưa vào liên doanh, liên kết.

Từ mức giá được xác định trong hồ sơ liên doanh, Bệnh viện Bạch Mai ban hành giá dịch vụ phẫu thuật bằng Robot Rosa là 36 triệu đồng/ca. Cơ quan tố tụng xác định Công ty BMS hưởng phần chênh lệch hơn 16 triệu đồng cho mỗi ca, với tổng cộng 637 ca phẫu thuật được thực hiện, gây thiệt hại cho người bệnh hơn 10 tỷ đồng.

Tháng 1/2022, TAND TP Hà Nội tuyên phạt ông Nguyễn Quốc Anh 5 năm tù về tội Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ.

Tại Bệnh viện TP Thủ Đức, ông Nguyễn Minh Quân, cựu Giám đốc bệnh viện, cũng bị xử lý trong vụ án liên quan hoạt động đấu thầu. Theo kết luận điều tra, trong giai đoạn 2016-2020, các công ty do Nguyễn Văn Lợi quản lý, theo chỉ đạo của ông Quân, đã trúng 27/28 gói thầu tại bệnh viện với tổng giá trị hơn 345,2 tỷ đồng.

Cơ quan tố tụng xác định để nâng giá máy móc, thiết bị, ông Quân chỉ đạo thực hiện các hợp đồng mua bán lòng vòng giữa nhóm doanh nghiệp có liên quan. Những doanh nghiệp này sau đó tham gia đấu thầu với giá thiết bị đã được nâng lên.

Ông Quân còn bị xác định đã chỉ đạo và gây sức ép đối với nhân viên cấp dưới cùng thành viên tổ chấm thầu ký các hồ sơ nhằm hoàn thiện thủ tục. Thiệt hại được xác định trong 27 gói thầu là hơn 81 tỷ đồng, trong khi tổng số tiền vợ chồng ông Quân được xác định hưởng lợi là 103,6 tỷ đồng.

Tháng 12/2023, TAND TPHCM tuyên ông Nguyễn Minh Quân 21 năm tù về các tội Tham ô tài sản và Rửa tiền. Đến tháng 6/2024, ông tiếp tục bị tòa sơ thẩm tuyên thêm 11 năm tù về tội Vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng trong một vụ án khác liên quan việc mua kit xét nghiệm Covid-19 của Công ty Việt Á thông qua Công ty Nam Phong.

Từ các vụ án trên, luật sư Nguyễn Thanh Hải, Giám đốc Công ty Luật TNHH An Hoàng Gia, thuộc Đoàn luật sư TP Hà Nội, cho rằng hoạt động đấu thầu, mua sắm thiết bị và vật tư y tế có nhiều yếu tố có thể phát sinh tham nhũng, tiêu cực. Theo ông, nguyên nhân nằm ở giá trị lớn của các gói thầu, nhu cầu mua sắm thường xuyên và đặc thù chuyên môn khiến việc kiểm chứng giá, cấu hình, chất lượng cũng như nhà cung cấp gặp khó khăn.

Giá của cùng một loại thiết bị có thể khác nhau tùy cấu hình, xuất xứ, phần mềm, phụ kiện, chế độ bảo hành, lắp đặt, đào tạo, bảo trì hoặc vật tư tiêu hao. Nếu thiếu cơ chế kiểm tra độc lập, theo luật sư, có thể phát sinh sự cấu kết giữa doanh nghiệp với người có thẩm quyền hoặc bộ phận chuyên môn nhằm hợp thức hóa mức giá đã được xác định trước.

Rủi ro, theo phân tích này, có thể xuất hiện ngay khi cơ quan, đơn vị hình thành nhu cầu mua sắm, khảo sát thị trường và xác định giá gói thầu. Các bước tiếp theo như xây dựng hồ sơ mời thầu, đánh giá hồ sơ, lựa chọn nhà thầu, ký kết hợp đồng, nghiệm thu và thanh toán cũng có thể trở thành khâu phát sinh sai phạm.

Luật sư Nguyễn Thanh Hải cho rằng tiêu cực trong đấu thầu không nhất thiết chỉ xảy ra ở thời điểm mở thầu mà có thể được chuẩn bị từ trước, thông qua việc xác định nhu cầu, xây dựng cấu hình, thu thập báo giá, sau đó kéo dài đến quá trình nghiệm thu và thanh toán.

Về trách nhiệm của người đứng đầu, luật sư cho rằng việc một đơn vị có hội đồng hoặc bộ phận chuyên môn tham mưu không đồng nghĩa người đứng đầu đương nhiên được loại trừ trách nhiệm khi xảy ra sai phạm. Tuy nhiên, trách nhiệm hình sự cũng không thể được xác định chỉ dựa trên chức danh giám đốc hoặc một chữ ký mà phải căn cứ vào hành vi cụ thể.

Theo luật sư, cơ quan tố tụng cần làm rõ vai trò của từng người trong toàn bộ quá trình, từ đề xuất chủ trương, xây dựng cấu hình, thu thập hoặc hợp thức hóa báo giá đến can thiệp chấm thầu, phê duyệt, nghiệm thu và xác định người hưởng lợi; đồng thời phải chứng minh lỗi, động cơ, quan hệ nhân quả và hậu quả thiệt hại.

Các thành viên tổ chuyên gia, tổ thẩm định hoặc hội đồng nghiệm thu cũng phải chịu trách nhiệm đối với hành vi của mình. Trường hợp cố ý xây dựng sai tiêu chí, làm sai lệch kết quả, ký xác nhận khống hoặc hỗ trợ hợp thức hóa hồ sơ, cá nhân liên quan có thể bị xử lý tương ứng với hành vi.

Đối với doanh nghiệp, việc cung cấp báo giá không đúng thực tế, lập hợp đồng mua bán lòng vòng, làm giả hồ sơ, thông đồng với chủ đầu tư hoặc chi tiền để được trúng thầu cũng có thể dẫn tới trách nhiệm pháp lý đối với những cá nhân liên quan, tùy hành vi cụ thể.

Luật sư Nguyễn Thanh Hải nhận định một quy trình có nhiều chữ ký nhưng các thành viên chỉ thực hiện theo chỉ đạo thì việc kiểm soát có nguy cơ trở thành hình thức.

Nguyễn Quế (tổng hợp)