Nghệ An: Nhiều xã sau sáp nhập đang lập lại quy hoạch chung, song thiếu kinh phí, nhân lực chuyên môn và sự đồng bộ với quy hoạch cấp tỉnh đang gây khó cho việc định hình không gian phát triển mới.
- Chủ nhà 72 tuổi tử vong ở Phước Hải, vợ con rể bị thương nặng
- Nông dân dầm mình cứu lúa chín nảy mầm
- Buổi sáng kết thúc bằng một mất mát không thể trở lại
Sau sáp nhập, yêu cầu đặt ra với các địa phương không chỉ là hoàn thiện một bộ hồ sơ quy hoạch, mà phải xác định được không gian dân cư, sản xuất, hạ tầng và các động lực phát triển phù hợp với địa bàn mới. Tại Nga My và Yên Na, những khó khăn về nguồn lực, chuyên môn và khả năng kết nối quy hoạch đang trở thành vấn đề cần được giải quyết. Trong khi đó, kinh nghiệm chuẩn bị quy hoạch tại Châu Bình cho thấy ngay cả những địa phương không thực hiện sáp nhập cũng phải tính toán bài toán phát triển dài hạn và khả năng huy động nguồn lực.
Xã Nga My hiện có diện tích tự nhiên hơn 300km², thuộc nhóm địa phương có không gian rộng ở khu vực miền núi Nghệ An. Việc mở rộng địa giới khiến địa phương phải lập lại quy hoạch chung, trong đó xác định các khu chức năng, hệ thống hạ tầng, vùng sản xuất và những hướng phát triển phù hợp với điều kiện mới.
Ông Lô Khăm Kha, Chủ tịch UBND xã Nga My, cho biết địa phương đang gặp khó trước hết ở nguồn kinh phí, khi cấp xã phải phụ thuộc vào ngân sách tỉnh. Bên cạnh đó, những quy hoạch được xây dựng ở cấp huyện trước đây đã bộc lộ bất cập do nhu cầu sử dụng đất và việc bố trí các thiết chế hiện nay có nhiều thay đổi, trong khi yêu cầu chuyên môn kỹ thuật vượt quá khả năng của đội ngũ cán bộ xã.
Với những xã miền núi có diện tích hàng trăm km², việc lập quy hoạch phải tính đến nhiều yếu tố từ khu dân cư, vùng sản xuất, rừng, đất nông nghiệp đến hệ thống giao thông và điều kiện địa hình. Vì thế, phương án mới không thể chỉ ghép các bản quy hoạch cũ mà cần khảo sát hiện trạng, đánh giá dân cư, đất đai, hạ tầng, dự báo nhu cầu phát triển và xác định nguồn lực thực hiện.
Trong khi đó, nguồn thu tại chỗ của nhiều xã miền núi còn hạn chế, còn năng lực chuyên môn chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu. Việc thuê đơn vị tư vấn có năng lực cần kinh phí, nhưng ngân sách xã khó đáp ứng, trong khi đội ngũ cán bộ tại chỗ cũng chưa thể đảm đương toàn bộ công việc.
Tại xã Yên Na, Chủ tịch UBND xã Thái Lương Thiện cho biết địa phương đang triển khai quy hoạch chung, dự kiến hoàn thành vào cuối quý III/2026. Quỹ đất phục vụ phát triển đất ở, thương mại – dịch vụ và xây dựng các thiết chế văn hóa sau khi sáp nhập thôn, bản là một trong những nội dung được địa phương đặc biệt quan tâm.
Cùng với quỹ đất, địa hình cũng đòi hỏi quy hoạch phải tính toán khả năng tiếp cận giao thông, phòng chống thiên tai, bố trí dân cư và đầu tư hạ tầng. Điều này cho thấy chất lượng quy hoạch phụ thuộc không chỉ vào hồ sơ được lập mà còn vào khả năng khảo sát thực tế, nguồn lực và năng lực chuyên môn của địa phương.
Một quy hoạch hoàn chỉnh cũng chưa phải điểm kết thúc nếu thiếu khả năng kết nối với không gian phát triển rộng hơn. Ông Lô Văn Thế, Chủ tịch UBND xã Châu Bình, nhìn nhận: “Lập được một quy hoạch chất lượng, khả thi cho tương lai, gắn với định hình phát triển của vùng, của tỉnh là một việc khó. Đòi hỏi sự trăn trở, trách nhiệm, suy nghĩ của cả hệ thống chính trị. Đó mới gọi là quy hoạch chất lượng. Còn quy hoạch cho xong, quy hoạch cho có thì rất lãng phí và vô ích.”
Từ góc độ cấp tỉnh, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An Phùng Thành Vinh cho rằng công tác lập quy hoạch cần kế thừa định hướng phát triển của quy hoạch tỉnh, các quy hoạch vùng và những định hướng đã có. Với những khu vực định hướng hình thành đô thị, địa phương cần xác định rõ kết nối giao thông cùng các khu chức năng về đô thị, dịch vụ, thương mại, công nghiệp để cân đối nguồn lực và tạo dư địa thu hút đầu tư.
Thực tế này đặt ra yêu cầu các xã không thể xây dựng quy hoạch như những không gian độc lập. Việc thiếu kết nối có thể dẫn đến những bất hợp lý về giao thông, phân bố vùng sản xuất và bố trí các khu chức năng ngay trong quá trình tổ chức không gian phát triển.
Đặc biệt, với những xã nằm trong không gian phát triển của đô thị Vinh và hành lang kinh tế ven biển, quy hoạch cấp xã cần xác định rõ vị trí trong cấu trúc chung của tỉnh. Các địa phương phải làm rõ mối liên hệ với đô thị, các tuyến giao thông, không gian sản xuất, dịch vụ, công nghiệp và những khu vực cần được bảo vệ.
Do đó, bài toán quy hoạch sau sáp nhập không chỉ nằm ở từng xã mà còn liên quan đến sự liên kết giữa các địa phương, giữa cấp xã với cấp tỉnh và giữa định hướng phát triển với khả năng bố trí nguồn lực. Quy hoạch mới cũng cần có tính kế thừa, đồng thời đủ linh hoạt để thích ứng với những thay đổi trong quá trình phát triển.
Một khung định hướng thống nhất từ cấp tỉnh đến các sở, ngành sẽ giúp địa phương xác định nội dung cần ưu tiên, phần quy hoạch có thể kế thừa hoặc cập nhật và những khu vực cần thiết kế theo hướng mở. Đây là cơ sở để các đồ án quy hoạch sau sáp nhập không chỉ đáp ứng yêu cầu trước mắt mà còn có khả năng dẫn dắt không gian phát triển trong những năm tới.
Nguyễn Quế (tổng hợp)
