Từ những lợi thế về rừng, đất đai, văn hóa và cảnh quan thiên nhiên, người dân miền Tây Nghệ An đang từng bước phát triển nhiều mô hình kinh tế, tạo thêm việc làm và nguồn thu nhập.
- Nghệ An: Hàng ngàn học sinh vẫn phải học ở cơ sở thuê tạm
- Taxi vượt đèn đỏ trong cơn say, tài xế 20 tuổi bị khởi tố
- Du khách tăng tốc đặt phòng trước kỳ nghỉ 02/9
Tháng 8/2026, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nghệ An tổ chức đoàn công tác gồm các phóng viên, nhà báo đi thực tế, làm việc với các xã miền Tây Nghệ An, ghi nhận những cách làm và mô hình phát triển kinh tế của người dân địa phương.
Từ quyết định trở về đến đàn dúi hàng trăm cặp
Tại xã Vĩnh Tường, câu chuyện của anh Trần Văn Kiên, sinh năm 1978, là một trong những mô hình được đoàn công tác tìm hiểu.
Sau nhiều năm bôn ba trong và ngoài nước, năm 2023 anh Kiên trở về quê. Trăn trở tìm cây gì, nuôi con gì để làm kế sinh nhai, anh dành nhiều tháng nghiên cứu, tìm hiểu trước khi quyết định mở trang trại nuôi dúi giống. Con giống ban đầu được anh nhập từ các tỉnh, thành phía Bắc và các nguồn giống uy tín.
Thời gian đầu, anh Kiên đầu tư nuôi 20 cặp dúi. Sau 10 tháng, đàn dúi bắt đầu sinh sản. Mỗi cặp sinh sản 2-3 lứa/năm, mỗi lứa khoảng 5 con. Đến nay, đàn dúi đã phát triển lên hàng trăm cặp.
Theo anh Kiên, dúi là loài dễ nuôi, thức ăn chủ yếu là thân cây tre, hạt ngô và mía, những loại có sẵn tại địa phương.
Tuy nhiên, dúi ưa mát mẻ. Vào những ngày cao điểm, anh phải cho hệ thống quạt mát hoạt động hết công suất, thậm chí lắp cả máy điều hòa để duy trì điều kiện phù hợp cho đàn dúi. Dúi thích hợp với thời tiết mát mẻ cuối thu, đầu đông và chủ yếu sinh sản vào thời gian này.
Dúi có tuổi thọ khoảng 6 năm. Sau một năm nuôi, dúi được bán làm thương phẩm. Với mô hình của mình, anh Kiên chủ yếu bán dúi giống với giá khoảng 8 triệu đồng/cặp.
Từ khi bắt đầu thu hoạch vào tháng 10/2025 đến thời điểm được ghi nhận, chưa đầy một năm, anh Kiên cho biết đã thu về khoảng 500 triệu đồng. Sau khi trừ chi phí giống, thức ăn và các khoản khác, lợi nhuận đạt khoảng 400 triệu đồng.
Anh Kiên là người nuôi dúi đầu tiên tại huyện Anh Sơn cũ.
Bà Bùi Thị Phượng, Chủ tịch UBND xã Vĩnh Tường, cho biết mô hình nuôi dúi của anh Kiên là mô hình thành công ngay lứa nuôi đầu tiên ở địa phương, đem lại niềm tin cho những người bắt đầu học hỏi để khởi nghiệp trên mảnh đất quê hương.
Những mô hình kinh tế ở Môn Sơn
Không chỉ có mô hình nuôi dúi, tại xã Môn Sơn, nhiều hộ dân cũng đang phát triển các mô hình kinh tế phù hợp với điều kiện địa phương.
Môn Sơn là xã miền núi với đa số người dân là đồng bào dân tộc thiểu số, có diện tích tự nhiên hơn 529 km² và dân số 18.836 người. Đời sống người dân chủ yếu dựa vào sản xuất nông, lâm nghiệp, chăn nuôi và kinh doanh nhỏ lẻ. Toàn xã còn 638 hộ nghèo, chiếm 15,35%.
Một trong những nội dung được xã quan tâm là bảo đảm quyền tiếp cận thông tin, học hỏi các mô hình trong trồng trọt và chăn nuôi của người dân. Tỷ lệ người dân được tiếp cận thông tin về chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước ước đạt 85-90%. Thông tin về phát triển kinh tế – xã hội của địa phương đạt khoảng 80-85%.
Trong 6 tháng đầu năm 2026, toàn xã đã giải quyết việc làm mới cho 860 lao động. Trong đó, 50 lao động đi làm việc có thời hạn ở nước ngoài theo hợp đồng và 810 lao động làm việc tại các khu công nghiệp trong và ngoài tỉnh.
Tại Môn Sơn, mô hình nuôi ong nội có 39 hộ tham gia, triển khai tại 5 bản; mô hình nuôi cá bọp có 40 hộ tham gia tại 7 thôn, bản; mô hình trồng na và hồng xiêm có 64 hộ tham gia tại 3 bản.
Đáng chú ý, mô hình nuôi dúi có 68 hộ tham gia, được triển khai tại 12 bản. Bên cạnh đó, dự án 9 cấp 112 con bê giống cho 56 hộ dân thuộc bản Co Phạt và Khe Búng.
Địa phương cũng từng bước khai thác lợi thế về văn hóa truyền thống và tài nguyên thiên nhiên để phát triển kinh tế. Tại bản Xiềng, nghề dệt thổ cẩm truyền thống của đồng bào dân tộc Thái được duy trì. Mô hình du lịch cộng đồng gắn với Vườn quốc gia Pù Mát, sông Giăng và Pha Lài cũng được quan tâm phát triển.
Các mô hình vừa tạo thêm việc làm, thu nhập cho người dân, vừa góp phần bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.
Cùng với đó, xã Môn Sơn đang triển khai nhiều chương trình, dự án hỗ trợ phát triển kinh tế – xã hội, xây dựng cơ sở hạ tầng, giảm nghèo bền vững và hỗ trợ vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
Tổng nguồn kinh phí được phân bổ cho các chương trình hơn 31,6 tỷ đồng. Đến ngày 30/6/2026, địa phương đã giải ngân hơn 19 tỷ đồng
Chè Shan tuyết trên rẻo núi cao Huồi Tụ
Tại xã Huồi Tụ, người dân chủ yếu phát triển các mô hình kinh tế gắn với rừng như chăn nuôi bò, nuôi gà đen, cây sa nhân tím, chè Shan tuyết và cây bo bo.
Huồi Tụ là xã miền núi cao, địa hình dốc, có nhiều rừng. Quốc lộ 16 chạy qua xã cùng hệ thống đường liên xã kết nối với các xã khu vực phía Bắc huyện Kỳ Sơn cũ, tạo điều kiện cho hoạt động thương mại, dịch vụ.
Trong đó, diện tích chè Shan tuyết đang cho thu hoạch đạt 288,1 ha. Sản lượng chè búp tươi hằng năm từ 330-350 tấn, chế biến được khoảng 66-70 tấn chè vàng, 3 tấn lục trà, 3 tấn hồng trà, 1,5 tấn hoàng trà và 650 tấn bạch trà.
Giá thu mua chè búp thường, loại 2 lá 1 tôm, khoảng 10.000 đồng/kg. Các loại cao cấp, gồm 1 lá 1 tôm hoặc 1 tôm, có giá từ 30.000-50.000 đồng/kg, mang lại nguồn thu nhập ổn định cho người dân.
Đối với cây dược liệu dưới tán rừng, toàn xã có khoảng 30 ha cây bo bo, sản lượng ước tính gần 100 tấn quả tươi, chế biến được 20-25 tấn quả khô. Giá trung bình khoảng 50.000 đồng/kg quả khô.
Một số hộ dân cũng trồng cây sa nhân tím. Hộ gia đình ông Hờ Pà Chù ở bản Huồi Khe có thu nhập trung bình 65-70 triệu đồng/năm. Đến nay, toàn xã đã hỗ trợ 77 hộ gia đình trồng hơn 100.000 cây sa nhân tím trên địa bàn.
Bên cạnh đó, người dân Huồi Tụ khoanh nuôi, chăm sóc cây lá giang dưới tán rừng và thu hái lá để bán cho thương lái. Giá trung bình khoảng 15.000 đồng/kg, nhiều hộ có thu nhập trung bình 50-60 triệu đồng/năm.
Do lá giang là loài cây ưa bóng mát, người dân cũng bảo vệ các cây gỗ xanh tạo bóng mát, góp phần bảo vệ rừng.
Bò địa phương, gà đen và những hướng sinh kế từ rừng
Về chăn nuôi, người dân Huồi Tụ tích cực phát triển mô hình chăn nuôi bò địa phương và gà đen.
Đối với bò địa phương, người dân chủ yếu nuôi giống bò vàng địa phương. Tổng đàn bò hằng năm trung bình khoảng 3.000 con, xuất bán hơn 500 con, giá trung bình 12-15 triệu đồng/con.
Đối với gà đen, nhiều hộ dân nuôi gà đen chuẩn địa phương với số lượng trung bình 100-200 con/mô hình, giá bán khoảng 220.000 đồng/kg.
Một số hộ dân nuôi gà đen nhập giống từ phía Bắc với quy mô lớn. Gia đình ông Nguyễn Hữu Tranh nuôi trung bình khoảng 10.000 con/năm, gia đình ông Lỳ Bá Xênh nuôi khoảng 4.000 con/năm, với giá xuất bán khoảng 150.000 đồng/kg.
Từ chăn nuôi, trồng trọt đến dệt thổ cẩm và du lịch cộng đồng, các xã miền Tây Nghệ An đang khai thác những lợi thế riêng để phát triển kinh tế, tạo thêm việc làm và thu nhập cho người dân.
Trong đó, mô hình nuôi dúi của anh Trần Văn Kiên là một trong những cách làm đang được địa phương ghi nhận, qua đó tạo thêm lựa chọn sinh kế cho người dân muốn phát triển kinh tế ngay trên quê hương.
Trường Anh (tổng hợp)
