Nghệ An – Đền Cô Đá ở xã Hợp Minh được người dân gìn giữ quanh một khối đá tự nhiên, gắn với truyền thuyết dân gian lưu truyền qua nhiều thế hệ.
- Iran cứng rắn trước vòng vây trừng phạt
- Một thửa đất, ba lần sang tay trên giấy tờ giả
- Bão chưa vào bờ, Lạng Sơn đã chìm trong lũ
Nằm trên đỉnh Đông Nam của rú Nhà Ông, thuộc làng Vĩnh Tuy xưa, đền Cô Đá được hình thành quanh một khối đá tự nhiên giữa vùng đồi. Từ nhiều năm qua, nơi đây trở thành điểm sinh hoạt tín ngưỡng quen thuộc của người dân địa phương.
Khối đá có màu xám đất, bề mặt gồ ghề và phủ lớp địa y mỏng, nhô khoảng 40-50cm so với mặt đất, dài gần 2m. Với người dân trong vùng, đây được xem là phần trung tâm và là “linh hồn” của không gian thờ tự tại đền Cô Đá.
Theo lời kể của các bậc cao niên, truyền thuyết về ngôi đền bắt nguồn từ thời đất nước còn dưới ách đô hộ phương Bắc. Tương truyền, khu rừng này từng được chọn làm nơi cất giấu vàng bạc, của cải và có những thiếu nữ được cho là giao nhiệm vụ canh giữ kho báu.
Khối đá cổ là trung tâm không gian thờ tự tại đền Cô Đá.(Ảnh minh họa: NAM)
Theo dân gian, những thiếu nữ được lựa chọn từ nhỏ, nuôi dưỡng đến tuổi trưởng thành rồi đưa đến nơi cất giấu kho báu để thực hiện một nghi lễ bí ẩn. Sau nghi lễ, họ không trở về, từ đó xuất hiện câu chuyện về những linh hồn ở lại canh giữ kho báu.
Tương truyền, có ba thiếu nữ được đưa đến khu vực này, trong đó một người họ Vũ ở làng Vĩnh Tuy. Sau khi kho báu được cất giấu, cả ba được cho là đã qua đời trong hoàn cảnh bi thương, còn câu chuyện về những linh hồn canh giữ kho báu tiếp tục được truyền lại.
Một thời gian sau, trong một đêm mưa gió, người dân phát hiện một khối đá lớn nhô lên khỏi mặt đất. Khối đá này về sau được xem là dấu tích linh thiêng gắn với sự hình thành của đền Cô Đá.
Tuy nhiên, những chi tiết trên chỉ thuộc về truyền thuyết dân gian. Bài gốc cũng xác định đến nay chưa có tư liệu lịch sử hoặc khảo cứu khoa học nào xác thực nguồn gốc của câu chuyện này.
Từ một mỏm đá nằm giữa rừng, nơi đây dần thay đổi khi ngày càng có nhiều người tìm đến thắp hương. Ông Ngô Đức Quán (62 tuổi), Trưởng ban quản lý đền Cô Đá, sống ngay cạnh đền và đảm nhiệm việc trông coi từ năm 2012.
“Ngày trước chưa có đền như bây giờ. Người dân chỉ biết đến khối đá rồi lên thắp hương, khấn vái. Sau này, thấy nhiều người lui tới, bà con trong vùng cùng đóng góp kinh phí để xây dựng khuôn viên khang trang như hiện nay”, ông Quán chia sẻ.
Hiện khuôn viên đền rộng khoảng 1.000m2 và đã được quy hoạch sạch đẹp. Dù trải qua nhiều lần tu sửa, khối đá tự nhiên vẫn được giữ nguyên trạng, trở thành dấu tích gốc được bảo tồn trong không gian thờ tự.
Một phần ký ức trong đời sống cộng đồng
Theo ông Quán, quanh đền vẫn lưu truyền những câu chuyện về sự linh ứng. Có người kể sau khi đến cầu nguyện đã tìm lại được tài sản thất lạc hoặc vật nuôi đi lạc, trong khi nhiều người khác tìm đến để cầu sức khỏe, bình an và may mắn.
Ông Nguyễn Văn Hải, Phó phòng Văn hóa – Xã hội xã Hợp Minh, cho biết địa phương hiện gần như không còn lưu giữ văn bản ghi chép về lịch sử hình thành đền Cô Đá. Dù vậy, đây vẫn là địa điểm tâm linh quen thuộc, được người dân chung tay gìn giữ, đóng góp và tôn tạo qua nhiều năm.
Nguồn gốc của ngôi đền vì thế vẫn nằm giữa ranh giới của truyền thuyết và những gì có thể kiểm chứng bằng tư liệu. Những câu chuyện được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, cùng không gian tín ngưỡng quanh khối đá tự nhiên, đã tạo nên nét riêng của đền Cô Đá trong đời sống tinh thần của cộng đồng.
Nguyễn Quế (tổng hợp)
