Những nương cà ngọt ở Khe Ngậu, xã Tương Dương, Nghệ An đang vào vụ với sản lượng tăng nhờ thời tiết thuận lợi. Nhưng giá thu mua giảm 5.000-7.000 đồng/kg so với năm trước khiến niềm vui được mùa của người dân không trọn vẹn.
- Siu Black vào bếp, bán đặc sản Tây Nguyên
- Giả shipper lấy két sắt chứa 31 nhẫn vàng
- Hơn 400kg sầu riêng và khoản tiền người phụ nữ chiếm đoạt
Đầu tháng 8/2026, 35 hộ dân Khe Ngậu bước vào vụ thu hoạch chính trên diện tích hơn 31ha. Cứ khoảng ba ngày, bà con thu được 3,5 tấn cà ngọt, giống cây bản địa gắn với đời sống của đồng bào Thái. Thương lái vẫn tìm đến tận vườn thu mua, nhưng giá hiện chỉ khoảng 10.000 đồng/kg, thấp hơn năm ngoái đáng kể. Với loại quả khó bảo quản và phải bán nhanh sau khi hái, người trồng gần như không có nhiều lựa chọn khi giá xuống.
Từ quả cà trong bữa cơm đến sản phẩm OCOP
Cà ngọt Khe Ngậu từng thuộc địa bàn xã Xá Lượng cũ, huyện Tương Dương. Sau đợt sắp xếp đơn vị hành chính từ 01/7/2025, khu vực này thuộc xã Tương Dương mới, trong khi vùng nguyên liệu và cách canh tác của người dân vẫn được duy trì.
Giống cà được truyền qua nhiều thế hệ. Người dân chăm cây bằng nguồn nước từ khe suối, không sử dụng phân bón hóa học hay thuốc bảo vệ thực vật. Quả cà giòn, có vị ngọt đặc trưng, thường được ăn sống, chấm chẻo hoặc chế biến thành các món truyền thống của người Thái.
Ông Trương Văn Són, một trong những hộ trồng cà ngọt lớn ở Khe Ngậu, cho rằng chất đất và nguồn nước tại đây góp phần tạo nên hương vị riêng của sản phẩm. Năm 2021, cà ngọt Khe Ngậu được công nhận OCOP 3 sao và đạt chứng nhận VietGAP, mở ra cơ hội đưa loại quả vốn chỉ phục vụ đời sống bản địa trở thành hàng hóa có thương hiệu.
Nhưng một chứng nhận không thể tự tạo ra thị trường. Phần lớn sản lượng hiện vẫn được thương lái mua trực tiếp tại vườn, trong khi khả năng bảo quản sau thu hoạch còn hạn chế. Vì vậy, khi cà đồng loạt vào vụ, người dân vẫn phải bán nhanh dù mức giá không như kỳ vọng.
Được mùa nhưng bài toán đầu ra chưa được giải
Vụ năm nay cho thấy rõ khoảng cách giữa năng suất và thu nhập. Sản lượng tăng, thương lái vẫn đến tận vườn, nhưng giá mua chỉ khoảng 10.000 đồng/kg. Giá bán lẻ khoảng 15.000 đồng/kg, thấp hơn năm trước 5.000-7.000 đồng/kg.
Với những hộ trồng cà, đây không chỉ là câu chuyện của một mùa thu hoạch. Khi sản phẩm chưa có nhiều kênh tiêu thụ ổn định, người dân khó chủ động về giá. Một loại quả đã có chứng nhận VietGAP, OCOP nhưng vẫn phụ thuộc phần lớn vào thương lái cho thấy thương hiệu và đầu ra chưa đi cùng nhau.
Ông Nguyễn Hồng Tài, Chủ tịch UBND xã Tương Dương, nhìn nhận điểm nghẽn của các đặc sản vùng cao là liên kết tiêu thụ. Người dân có sản phẩm tốt nhưng sản xuất còn nhỏ lẻ, manh mún.
Trước thực tế đó, Hội Nông dân xã cùng chính quyền địa phương xuống tận vườn hỗ trợ kết nối thương lái, đồng thời hướng dẫn người dân quảng bá qua Facebook, Zalo, TikTok và livestream bán hàng. Bà Lương Thị Vân Anh, Chủ tịch Hội Nông dân xã Tương Dương, cho biết địa phương sẽ tiếp tục tập huấn kỹ năng kinh doanh trực tuyến, kết nối doanh nghiệp, hợp tác xã và từng bước xây dựng chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ.
Với cà ngọt Khe Ngậu, câu chuyện sau mùa thu hoạch vì thế không chỉ là bán được bao nhiêu tấn cà, mà là làm sao để công sức của người trồng được trả bằng một mức giá tương xứng với giá trị sản phẩm.
Khi đầu ra chưa ổn định, danh hiệu OCOP vẫn chưa đủ để người trồng hết lo.
Trường Anh (tổng hợp)
