NASA vừa công bố mô hình 3D biểu diễn hình dạng thực của Trái Đất dựa trên trường hấp dẫn — gọi là geoid — cho thấy hành tinh của chúng ta có những vùng phình ra, lõm xuống và mất cân đối rõ rệt, không phải hình cầu hoàn hảo như quan niệm thông thường.
- Mỹ treo thưởng 15 triệu USD truy tìm mạng lưới tài chính UAV Iran
- Đang làm bánh mì, nữ sinh bật khóc khi biết mình trở thành thủ khoa đại học Nghệ An
- Cục C02 khởi tố 26 người sau khi triệt phá đường dây cá độ bóng đá xuyên tỉnh
Geoid là hình dạng của mặt nước biển toàn cầu nếu chỉ bị tác động bởi trọng lực và sự quay của Trái Đất, không có sóng và dòng chảy. Vì khối lượng bên trong hành tinh phân bố không đều, lực hấp dẫn ở mỗi nơi cũng khác nhau, tạo thành những vùng hơi phình lên hoặc lõm xuống. Mô hình được NASA xây dựng từ một tỷ quan sát vệ tinh trong 15 năm, với độ cao các điểm được phóng đại 10.000 lần để làm nổi bật những biến đổi trong trường hấp dẫn. NASA cũng chia sẻ phiên bản 3D có thể tương tác và thu phóng trên trang web.
Mô hình geoid mới tái hiện hình dạng thực tế của Trái Đất dựa trên dữ liệu về trường hấp dẫn. (Ảnh minh họa: NAM)
Ngoài trọng lực, một số yếu tố khác khiến Trái Đất không tròn. Vì hành tinh tự quay quanh trục, lực ly tâm đẩy vật chất ra ngoài — đặc biệt ở vùng xích đạo — khiến “bề ngang” dày hơn khoảng 0,3% so với hai cực. Các đặc điểm địa chất cũng góp phần: Trái Đất có núi cao khoảng 9.100 mét và rãnh đại dương sâu tới 11.000 mét. Chuyển động của các mảng kiến tạo, thủy triều và nhiều hiện tượng khác khiến hình dạng hành tinh liên tục biến đổi.
Mô hình geoid được dùng làm mốc tham chiếu để đo độ cao, nghiên cứu mực nước biển, băng tan, nước ngầm và biến đổi khí hậu. Dữ liệu vệ tinh NASA cho thấy Nam Cực đã mất khoảng 135 gigaton băng mỗi năm trong giai đoạn 2002/2025, trong khi Greenland mất 264 gigaton mỗi năm trong cùng thời kỳ — những con số sẽ giúp xác định mực nước biển đã dâng bao nhiêu và sẽ tiếp tục như thế nào trong tương lai.
Nguyễn Quế (tổng hợp)
