Nắng nóng kéo dài khiến nhiều diện tích chè tại Nghệ An khô héo, người dân tính bỏ nghề, trong khi địa phương đề xuất chính sách hỗ trợ để giữ vùng nguyên liệu.
- Người lái máy cày ở Lai Châu tự nguyện mở đường vào tâm lũ quét Mường Than
- Mang hung khí truy đuổi nhau giữa phố, 11 thanh thiếu niên bị bắt
- Cựu hoa hậu công bố kết quả kiểm định vương miện sau 3 năm giữ kín
Tại các vùng chè trọng điểm như Hoa Quân, Hạnh Lâm, Kim Bảng…, nắng nóng kéo dài khiến ao hồ, khe suối cạn kiệt, nhiều hệ thống tưới hiện đại phải ngừng hoạt động vì không còn nước. Những nương chè xanh tốt trước đây dần chuyển vàng, lá cháy sạm, nhiều diện tích khô héo và chết từng mảng.
Không chỉ sản lượng hiện tại giảm mạnh, tình trạng hạn hán còn ảnh hưởng đến khả năng phục hồi của những vườn chè lâu năm, kéo theo chi phí cải tạo lớn. Trước nguy cơ thiệt hại kéo dài, không ít hộ dân bắt đầu tính đến phương án chuyển sang trồng keo.
Gia đình ông Trần Hồng Sơn (xóm Thịnh Phong, xã Hoa Quân, tỉnh Nghệ An) hiện có 2 ha chè bị vàng lá, khô héo và chết từng mảng do nắng nóng kéo dài.
Ông Nguyễn Đức Thắng thông tin về các phương án hỗ trợ người trồng chè ứng phó với hạn hán. (Ảnh minh họa: NAM)
Theo ông Sơn, những năm trước thời tiết dù khắc nghiệt nhưng chưa từng khiến chè chết hàng loạt như năm nay. Thiếu nước tưới nghiêm trọng khiến diện tích chè vốn cho thu hoạch 5-6 lứa mỗi năm nay mới chỉ cắt được 2 lứa và gần như không còn khả năng phục hồi.
Trước nguy cơ thiệt hại kéo dài, gia đình ông đang cân nhắc chuyển sang trồng keo.
“Bình thường, 2 ha chè mang lại khoảng 100 triệu đồng mỗi năm. Trong khi đó, cây keo phải mất khoảng 5 năm mới cho thu hoạch, tổng giá trị cũng chỉ đạt 150-200 triệu đồng mỗi chu kỳ. Chúng tôi mong chính quyền sớm có chính sách hỗ trợ để người trồng chè vượt qua giai đoạn khó khăn, duy trì sản xuất”, ông Sơn chia sẻ.
Theo nhiều người dân, cây chè vẫn là loại cây mang lại nguồn thu ổn định và hiệu quả kinh tế cao hơn nhiều so với cây keo. Tuy nhiên, khi hạn hán kéo dài làm nguồn nước cạn kiệt, khả năng chống chịu của cây chè trên các vùng đồi dốc trở nên rất hạn chế. Trong hoàn cảnh đó, nhiều hộ dân buộc phải tính tới việc chuyển đổi cây trồng, dù biết thu nhập sẽ giảm đáng kể.
Gia đình bà Nguyễn Thị Bình (SN 1983, xã Hạnh Lâm, Nghệ An) cũng có 2 ha chè nguyên liệu, trong đó gần như toàn bộ diện tích đã héo rũ vì thiếu nước tưới.
Theo bà Bình, nếu hạn hán tiếp tục kéo dài khiến vườn chè không thể phục hồi, gia đình sẽ buộc phải chuyển sang trồng keo. Đây là lựa chọn không mong muốn bởi cây chè mang lại nguồn thu đều đặn hằng tháng, hằng năm và có giá trị kinh tế cao hơn.
Không chỉ người trồng chè, các doanh nghiệp thu mua và chế biến cũng chịu tác động nặng nề khi nguồn nguyên liệu sụt giảm.
Ông Tô Văn Tiên, đại diện Công ty TNHH Chè Tiến An, cho biết nắng nóng kéo dài khiến nhiều diện tích chè bị khô héo, gây thiệt hại lớn cho doanh nghiệp. Nếu như năm ngoái nhà máy luôn hoạt động hết công suất thì hơn một tháng nay phải tạm ngừng sản xuất vì không có nguyên liệu.
Theo ông Tiên, doanh nghiệp đã mở rộng thu mua sang các vùng lân cận như Bích Hào, Kim Bảng…, song tình trạng thiếu hụt vẫn không được cải thiện do nhiều diện tích chè tại các khu vực này cũng bị khô cháy.
Dù chè bị ảnh hưởng bởi hạn hán làm giảm giá trị thương phẩm, doanh nghiệp vẫn cố gắng cân đối thu mua nhằm chia sẻ khó khăn với người trồng chè.
Tương tự, ông Lê Ngọc Phúc, đại diện Công ty TNHH Phúc Hưng Thịnh, cho biết tình trạng khô hạn khiến nhiều diện tích chè chết hàng loạt, gây thiệt hại cho cả doanh nghiệp và người dân. Để hỗ trợ bà con duy trì sản xuất, công ty đã chủ động hỗ trợ một phần chi phí tưới tiêu nhằm cứu những diện tích chè còn khả năng phục hồi.
Theo ông Nguyễn Đức Thắng, chuyên viên Phòng Kinh tế xã Hoa Quân, địa phương hiện có gần 1.000 ha chè công nghiệp – cây trồng chủ lực mang lại nguồn thu nhập chính cho người dân.
Tuy nhiên, nắng nóng kéo dài trong khi hầu như không có mưa khiến mực nước tại các hồ chứa, khe suối xuống thấp, nhiều nơi cạn kiệt, ảnh hưởng nghiêm trọng đến nguồn nước tưới cho vùng chè.
Trước tình hình đó, địa phương đang xây dựng các phương án hỗ trợ người dân cải tạo đất đối với những diện tích chè bị chết, đồng thời đề xuất các cơ quan chức năng của tỉnh sớm có giải pháp hỗ trợ để vượt qua giai đoạn khó khăn.
Theo UBND xã Hạnh Lâm, địa phương hiện có hơn 1.400 ha chè công nghiệp, phần lớn đang trong giai đoạn kinh doanh. Tuy nhiên, nắng nóng kéo dài đã khiến nhiều diện tích chè xuất hiện tình trạng khô héo.
Người dân xót xa trước nhiều diện tích chè bị khô héo, cháy lá do nắng nóng kéo dài. (Ảnh minh họa: NAM)
Dù mức độ thiệt hại hiện chưa quá lớn, điều đáng lo ngại là hầu hết ao, hồ và công trình thủy lợi trên địa bàn đều đã cạn kiệt, đe dọa nghiêm trọng nguồn nước tưới trong thời gian tới.
Theo UBND xã Hạnh Lâm, nếu thời gian tới không có mưa, nguy cơ nhiều diện tích chè nguyên liệu bị khô cháy trên diện rộng là rất lớn.
Ông Lê Văn Giang, Chủ tịch UBND xã Hạnh Lâm, cho biết một số hộ dân đã bày tỏ mong muốn chuyển đổi cây trồng. Tuy nhiên, địa phương đang tăng cường tuyên truyền, vận động người dân giữ ổn định diện tích chè, đồng thời khẩn trương thống kê thiệt hại để đề xuất cấp có thẩm quyền ban hành chính sách hỗ trợ kịp thời.
Trao đổi với phóng viên, ông Phan Duy Hải, Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Nghệ An, nhận định những diện tích chè đã chết rất khó phục hồi. Vì vậy, các giải pháp giúp cây chè chống chịu nắng hạn cần được triển khai sớm và đồng bộ ngay từ trước mùa khô.
Theo ông Hải, người dân nên tích trữ vật liệu hữu cơ để tủ gốc, tăng cường sử dụng phân hữu cơ. Trong điều kiện nguồn phân chuồng khan hiếm, có thể dùng các loại phân hữu cơ như Humic hoặc đạm ủ cá để bổ sung dinh dưỡng, kích thích bộ rễ phát triển và nâng cao khả năng chống chịu của cây.
Bên cạnh đó, cần tận dụng nguồn nước từ giếng khoan để tưới duy trì, nhất là với những đồi chè đã có độ che phủ tốt, đồng thời bố trí thời điểm thu hoạch phù hợp, tránh hái chè khi nắng gắt. Với những cành chè đã chết, cần cắt đốn cách phần còn sống khoảng 10 cm để tạo điều kiện phục hồi.
Ông Hải cũng lưu ý việc tưới nước trong mùa hạn cần thực hiện đúng kỹ thuật. Nếu tưới khi nền nhiệt đất còn cao, cây dễ bị sốc nhiệt do nước bốc hơi nhanh, làm suy yếu bộ rễ và tăng nguy cơ chết cây. Vì vậy, chỉ nên tưới khi đất đã hạ nhiệt, tốt nhất vào sáng sớm.
Đối với diện tích chè mới trồng, ông Hải khuyến nghị nên xen canh các loại cây lâm nghiệp để tạo bóng mát, góp phần hạ nhiệt nền đất, giữ ẩm và hạn chế tác động của nắng nóng. Về lâu dài, quy trình chăm sóc cần ưu tiên bón lót phân hữu cơ đầu vụ, hạn chế lạm dụng phân hóa học để tránh làm đất suy thoái.
Để chủ động ứng phó với nắng hạn, người trồng chè cũng được khuyến nghị liên kết sử dụng máy bay không người lái (drone) để phun các chế phẩm hữu cơ như cá ủ, siêu lân qua lá nhằm tăng khả năng chống chịu của cây trước điều kiện thời tiết khắc nghiệt.
Theo ông Hải, người dân cần thường xuyên theo dõi dự báo thời tiết. Nếu nắng nóng kéo dài hoặc nương chè xuất hiện dấu hiệu cháy lá, cần kịp thời phun dưỡng từ một đến vài lần theo chu kỳ 5/7 ngày để hỗ trợ cây tăng sức chống chịu, giảm thiểu thiệt hại do hạn hán gây ra.
Nguyễn Quế (tổng hợp)
