Nghệ An – Hơn 33 tỷ đồng từ ngân sách trung ương và tỉnh được bố trí để hỗ trợ đất sản xuất cho 1.340 hộ đồng bào dân tộc thiểu số, nhưng UBND tỉnh Nghệ An mới hoàn thành giao đất cho hai hộ dân.
- Cát sỏi sông Nậm Việc và Nậm Giải sẽ phục vụ xây trường nội trú
- Xe giường nằm rơi khỏi cao tốc Pháp Vân – Cầu Giẽ, bốn người thiệt mạng
- Mua bắp cải theo thói quen cũ, một bà mẹ suýt trả nhầm giá đắt
Khoản kinh phí này thuộc Tiểu dự án 1, Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2025. Đến ngày 30/6/2025, toàn tỉnh chỉ hoàn thành giao đất cho hai hộ tại huyện Quế Phong (cũ), trong khi nguyên nhân chính được xác định là quỹ đất sản xuất tại nhiều xã vùng biên miền Tây Nghệ An gần như không còn, do phần lớn diện tích đã được giao cho các chủ rừng quản lý.
Theo báo cáo của UBND tỉnh Nghệ An, Trung ương bố trí hơn 30,1 tỷ đồng để hỗ trợ đất sản xuất cho 1.340 hộ đồng bào dân tộc thiểu số. Ngân sách tỉnh đối ứng thêm hơn 3 tỷ đồng, nâng tổng nguồn lực lên trên 33 tỷ đồng. Toàn bộ kế hoạch vốn đã được giao cho các địa phương triển khai, nhưng kết quả thực hiện dừng lại ở con số hai hộ.
Khoảng cách giữa nguồn vốn và kết quả bắt nguồn từ quỹ đất. Tại xã Nhôn Mai, diện tích tự nhiên lên tới hơn 310 km², nhưng đất sản xuất chỉ khoảng 783 ha, trong khi gần 20.000 ha đất rừng sản xuất và rừng phòng hộ đã được giao cho các chủ rừng quản lý. Tình trạng tương tự diễn ra ở xã Mường Típ: diện tích tự nhiên hơn 21.700 ha, đất có rừng chiếm hơn 10.247 ha, riêng Ban Quản lý rừng phòng hộ Kỳ Sơn quản lý tới 8.754 ha, phần còn lại giao cho cộng đồng dân cư và các hộ gia đình.
Ông Vi Văn Sơn, Chủ tịch UBND xã Mường Típ, cho biết phần lớn diện tích đất lâm nghiệp trên địa bàn đã giao cho các chủ rừng nên quỹ đất để bố trí cho người dân gần như không còn. “Việc rà soát diện tích đất chưa có rừng, đất sử dụng kém hiệu quả hoặc đủ điều kiện điều chỉnh quy hoạch trở thành yêu cầu cấp thiết, nếu muốn tạo quỹ đất hợp pháp giao cho người dân”, ông Sơn nói.
Ở xã Mường Lống, tình trạng còn khó khăn hơn. Ông Phạm Văn Hòa, Chủ tịch UBND xã Mường Lống, cho biết địa phương hiện chưa có bất kỳ quỹ đất nào để giao cho người dân sản xuất, do phần lớn diện tích đang chồng lấn với rừng phòng hộ hoặc thuộc diện tích của Tổng đội thanh niên xung phong 8. Xã đang triển khai xác định lại ranh giới đất rừng phòng hộ; chỉ khi có quyết định trả đất về địa phương quản lý, việc kiểm kê, phân loại và giao đất mới có thể tiến hành theo quy định.
Thiếu đất sản xuất kéo theo hệ quả trực tiếp là lao động rời quê. Tại xã Bắc Lý, ông Phạm Viết Phúc, Chủ tịch UBND xã, cho biết toàn xã có hơn 2.100 người trong độ tuổi lao động thì có tới 1.287 người đang làm việc ngoài địa phương. “Giờ nhiều bản chỉ còn người già, trẻ nhỏ và ban quản lý bản. Nhiều gia đình gửi con cho ông bà rồi vào Nam làm thuê. Có người cả năm, thậm chí vài năm mới về”, ông Phúc cho hay.
Trách nhiệm giải quyết nút thắt này không chỉ nằm ở khâu bố trí vốn. Ông Nguyễn Đăng Tĩnh, Phụ trách Phòng Kế hoạch – Tổng hợp, Sở Dân tộc và Tôn giáo Nghệ An, giải thích mức hỗ trợ hiện chỉ khoảng 22,5 triệu đồng mỗi hộ, trong khi hồ sơ thuộc vốn đầu tư phát triển, thủ tục khai hoang, phục hóa phức tạp và kinh phí bị chia nhỏ cho từng địa phương nên hầu như không đủ điều kiện triển khai. Đây cũng là lý do tỉnh phải điều chỉnh nguồn vốn hơn 33 tỷ đồng sang đầu tư công trình giao thông từ trung tâm xã Môn Sơn đến bản Khe Búng để tránh bị thu hồi vốn.
Một số bước tháo gỡ đã bắt đầu được ghi nhận. Ngày 15/7/2026, UBND xã Mường Típ phối hợp với Ban Quản lý rừng phòng hộ Kỳ Sơn cùng các đơn vị chuyên môn tổ chức rà soát, thống nhất ranh giới đất rừng trên địa bàn, xác định diện tích sản xuất của người dân, diện tích thuộc rừng phòng hộ và phần diện tích sẽ bàn giao về địa phương để tiếp tục quy hoạch, giao đất, giao rừng.
Ở tầm chính sách, Nghệ An đã kiến nghị Quốc hội, Chính phủ và các bộ, ngành sửa đổi, bổ sung Luật Lâm nghiệp để đồng bộ với Luật Đất đai năm 2024, đồng thời đơn giản hóa thủ tục thu hồi đất từ các công ty nông, lâm nghiệp và hỗ trợ kinh phí đo đạc, lập bản đồ địa chính, cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất miễn phí cho đồng bào dân tộc thiểu số. Việc quỹ đất còn thiếu và thủ tục còn vướng cho thấy khoảng cách giữa chỉ tiêu giải ngân và năng lực thực thi ở cơ sở, và đó là điều cần được nhìn thẳng nếu mục tiêu giữ dân, giữ rừng ở miền Tây Nghệ An muốn đạt được trong thực tế.
Nguyên Dung (tổng hợp)
