Bộ Y tế lấy ý kiến dự thảo đề xuất hỗ trợ gia đình sinh hai con gái, trong bối cảnh tỷ số giới tính khi sinh ở Việt Nam vẫn ở mức 111,4 bé trai/100 bé gái.
- Cát sỏi sông Nậm Việc và Nậm Giải sẽ phục vụ xây trường nội trú
- Xe giường nằm rơi khỏi cao tốc Pháp Vân – Cầu Giẽ, bốn người thiệt mạng
- Công an Hải Phòng truy tìm bị hại vụ lừa đảo thuê nhà online
Dự thảo cho phép địa phương chủ động chọn hình thức hỗ trợ phù hợp, dành cho những gia đình sinh hai con gái nuôi con khỏe, dạy con ngoan, học giỏi. Trẻ em gái thuộc hộ nghèo, cận nghèo, vùng dân tộc thiểu số, miền núi, bãi ngang, ven biển, hải đảo và xã biên giới được xếp vào nhóm ưu tiên hàng đầu.
Bên cạnh hỗ trợ cá nhân, Bộ Y tế cũng đề xuất khen thưởng các xã có 100% thôn, tổ dân phố đưa nội dung không lựa chọn giới tính thai nhi và không trọng nam hơn nữ vào hương ước, quy ước. Các cơ sở y tế tham gia đầy đủ hoạt động truyền thông, tập huấn và không vi phạm quy định cấm lựa chọn giới tính thai nhi cũng được xem xét khen thưởng bằng tiền hoặc hiện vật.
Tỷ số giới tính khi sinh tăng từ 110,5 năm 2009 lên 111,5 năm 2019, và gần như giữ nguyên ở mức 111,4 vào năm 2024. Tình trạng lệch giới tập trung chủ yếu ở các tỉnh phía Bắc, đặc biệt vùng đồng bằng sông Hồng, nơi nhiều địa phương ghi nhận tỷ số tới 118, trong khi phần lớn tỉnh phía Nam dao động ở mức 105-108.
Cơ quan thống kê dự báo nếu xu hướng này kéo dài, Việt Nam có thể dư thừa khoảng 1,5 triệu nam giới trong độ tuổi 15-49 vào năm 2034 và khoảng 1,8 triệu người vào năm 2059. Giới chuyên gia lo ngại thực trạng này sẽ phá vỡ cấu trúc gia đình, kéo theo hệ lụy kết hôn muộn hoặc sống độc thân suốt đời.
Bác sĩ Mai Xuân Phương, nguyên Phó vụ trưởng Truyền thông – Giáo dục thuộc Tổng cục Dân số (nay là Cục Dân số), nhận định tâm lý chuộng con trai vẫn còn phổ biến, trong khi mức sinh đã giảm xuống còn 1,91 con mỗi phụ nữ – thấp hơn mức sinh thay thế 2,1 con. Khi mỗi gia đình chỉ sinh một hoặc hai con, nhu cầu lựa chọn giới tính thai nhi càng tăng, bắt nguồn từ quan niệm cần con trai nối dõi, thờ cúng tổ tiên cộng với việc dễ tiếp cận các kỹ thuật chẩn đoán giới tính trước sinh.
Một số địa phương đã bước đầu tạo được chuyển biến. Tây Ninh đưa tiêu chí kiểm soát mất cân bằng giới tính vào hương ước, quy ước, khen thưởng 240 ấp năm 2023 và 208 ấp năm 2024, với tổng kinh phí hơn 1,3 tỷ đồng; Hưng Yên biểu dương hơn 100 gia đình sinh con gái chăm ngoan, học giỏi; Hải Phòng tuyên dương các gia đình sinh con gái thành đạt, mỗi gia đình 5 triệu đồng; Khánh Hòa và Sơn La lồng ghép nội dung này vào phong trào xây dựng gia đình hạnh phúc và các chương trình dân số hàng năm. Bộ Y tế nhận định những mô hình đó đã bước đầu làm thay đổi nhận thức về bình đẳng giới tại địa phương.
Để giảm lệch giới một cách bền vững, ông Phương cho rằng Việt Nam cần “kiềng ba chân” là khung pháp lý nghiêm minh, hệ thống giám sát y tế chặt chẽ và chiến dịch truyền thông đủ mạnh để xã hội thay đổi cách nhìn về giá trị của trẻ em gái. Luật Dân số hiện hành quy định bác sĩ tiết lộ giới tính thai nhi sẽ bị tước chứng chỉ hành nghề.
Bộ Y tế khẳng định chính sách này không nhằm khuyến khích sinh con theo giới tính, mà hướng tới xóa bỏ định kiến trọng nam khinh nữ, nâng cao vị thế trẻ em gái và đưa tỷ số giới tính khi sinh về dưới 109 vào năm 2030. Đây cũng là một phần trong nhóm chính sách mới nhằm duy trì mức sinh thay thế, nâng cao chất lượng dân số và thích ứng với quá trình già hóa.
Nguyễn Hiền (tổng hợp)
