Người xưa có câu: “Nam tổn thọ ở dục, nữ tổn thọ ở uất”. Chỉ với vài chữ ngắn gọn, câu nói đã đúc kết kinh nghiệm dưỡng sinh hàng nghìn năm, cho rằng đàn ông dễ suy kiệt vì buông thả dục vọng, trong khi phụ nữ thường hao mòn sức khỏe bởi những cảm xúc bị dồn nén quá lâu.
- Cape Verde lần đầu giành vé vào vòng 32 đội World Cup 2026
- Những cánh đồng nứt nẻ chờ mưa giữa hạn hán ở Nghệ An
- Xe tải lao xuống vực sâu 20 mét ở Sơn La, hai người tử vong
Dục vọng quá độ được xem là nguyên nhân làm hao tổn tinh khí của nam giới
Theo học thuyết của Trung y, thận được xem là gốc của tiên thiên, là nơi tàng chứa tinh khí và quyết định phần lớn sức sống của con người. Đối với nam giới, tinh khí không chỉ liên quan đến sức khỏe thể chất mà còn ảnh hưởng đến tinh thần, trí lực và khả năng duy trì tuổi thọ.
Chính vì vậy, người xưa đặc biệt coi trọng việc tiết chế dục vọng. Quan niệm “nam tổn thọ ở dục” không mang ý phủ nhận những nhu cầu tự nhiên của con người, mà nhấn mạnh đến sự điều độ trong sinh hoạt. Một khi dục vọng vượt quá giới hạn, cơ thể sẽ phải tiêu hao lượng lớn tinh khí, khiến sức khỏe dần suy giảm.
Trong các trước tác dưỡng sinh cổ, những người sống phóng túng thường dễ xuất hiện các biểu hiện như đau lưng, mỏi gối, cơ thể suy nhược, tinh thần uể oải và trí nhớ giảm sút. Có người tuổi còn trẻ nhưng đã rơi vào trạng thái kiệt sức, không còn duy trì được sự minh mẫn và năng lượng như trước.
Người xưa ví việc tiêu hao tinh lực giống như ngọn đèn dầu cháy quá mạnh. Ánh sáng có thể bùng lên rực rỡ trong chốc lát, nhưng dầu cạn nhanh hơn và ngọn đèn cũng sớm tắt. Vì vậy, việc giữ gìn tinh khí được xem là nguyên tắc quan trọng trong dưỡng sinh phương Đông.
Ngay cả trong đời sống hiện đại, nhiều người cũng nhìn nhận rằng lối sống thiếu điều độ, thức khuya, căng thẳng kéo dài và những thói quen không lành mạnh đều có thể khiến cơ thể suy kiệt nhanh chóng. Điều đó phần nào khiến quan niệm của người xưa vẫn còn mang giá trị tham khảo cho đến ngày nay. Ngoài việc chú trọng đến sự tiết chế, người xưa còn đề cao việc rèn luyện thân thể và giữ tinh thần ổn định. Một cơ thể khỏe mạnh không chỉ dựa vào sức lực mà còn phụ thuộc vào khả năng cân bằng giữa công việc, nghỉ ngơi và đời sống tinh thần. Chính vì vậy, dưỡng sinh luôn được xem là quá trình nuôi dưỡng cả thể chất lẫn tâm trí.
Hán Thành Đế trở thành minh chứng lịch sử cho câu nói “nam tổn thọ ở dục”
Khi nhắc đến câu nói này, nhiều người thường liên tưởng đến Hán Thành Đế Lưu Ngao, vị hoàng đế thứ 12 của triều Tây Hán. Ông sinh năm 51 trước Công nguyên và nổi tiếng là người ham mê tửu sắc từ khi còn trẻ.
Theo sử sách, nhà vua thường xuyên triệu mỹ nữ vào cung và dành phần lớn thời gian cho những cuộc vui. Việc triều chính nhiều lần bị gác lại vì sự hưởng lạc của nhà vua cũng được ghi chép khá rõ trong nhiều tài liệu lịch sử.
Năm 19 trước Công nguyên, trong một lần đến phủ của Dương A công chúa, Hán Thành Đế gặp được Triệu Phi Yến. Sắc đẹp và sự uyển chuyển của người phụ nữ này khiến ông nhanh chóng si mê và đưa bà vào cung.
Sau đó, em gái của Triệu Phi Yến là Triệu Hợp Đức cũng nhập cung và được nhà vua vô cùng sủng ái. Hai chị em họ Triệu nhanh chóng trở thành những người phụ nữ có ảnh hưởng lớn trong hậu cung, khiến Hán Thành Đế ngày càng đắm chìm trong cuộc sống hưởng lạc.
Các sử gia cho rằng kể từ thời điểm ấy, sức khỏe của nhà vua bắt đầu suy giảm. Dù nhiều đại thần từng kín đáo khuyên can nhưng ông vẫn không thay đổi lối sống của mình.
Những năm cuối đời, Hán Thành Đế được cho là thường xuyên sử dụng các loại thuốc trợ dương với mong muốn duy trì thể lực. Tuy nhiên, mọi nỗ lực đều không thể bù đắp sự hao tổn của cơ thể.
Năm 7 trước Công nguyên, vị hoàng đế này đột ngột qua đời ở tuổi 44. Cái chết của ông về sau được nhiều người xem là minh chứng điển hình cho lời cảnh tỉnh về sự phóng túng và việc không biết tiết chế bản thân.
Uất kết cảm xúc được xem là nguyên nhân khiến nữ giới hao mòn sức khỏe
Khác với nam giới, người xưa cho rằng phụ nữ thường chịu ảnh hưởng lớn từ trạng thái cảm xúc. Trong Trung y, can được xem là cơ quan liên quan đến khí huyết và sự điều hòa tinh thần.
“Uất” được hiểu là những cảm xúc bị dồn nén trong thời gian dài như buồn bã, lo âu, tức giận hoặc suy nghĩ quá nhiều nhưng không được giải tỏa. Khi những cảm xúc này tích tụ, cơ thể dễ rơi vào trạng thái mất cân bằng.
Theo quan niệm dưỡng sinh, can khí bị uất kết có thể dẫn đến khí huyết không lưu thông, ảnh hưởng đến sức khỏe và làm suy giảm chất lượng cuộc sống. Người xưa cho rằng phụ nữ không suy kiệt một cách đột ngột mà thường hao mòn dần theo năm tháng bởi những cảm xúc chất chứa trong lòng.
Nhiều biểu hiện như mất ngủ, mệt mỏi, tinh thần bất an hoặc cơ thể suy nhược được xem là hệ quả của trạng thái uất kết kéo dài. Chính vì vậy, việc giữ cho tâm trạng thông suốt luôn được coi là một phần quan trọng của dưỡng sinh.
Trong xã hội hiện đại, phụ nữ thường phải đối mặt với nhiều áp lực từ gia đình, công việc và các mối quan hệ xã hội. Bởi vậy, việc biết chia sẻ, giải tỏa căng thẳng và duy trì trạng thái tinh thần tích cực ngày càng được xem trọng.
Sâu xa hơn, cả “dục” và “uất” đều là những biểu hiện của sự mất cân bằng trong nội tâm con người. Một bên là ham muốn quá mức, một bên là sự dồn nén cảm xúc. Dù khác nhau về biểu hiện, cả hai đều được người xưa cho rằng có thể ảnh hưởng đến sức khỏe và tuổi thọ.
Thông điệp cuối cùng mà câu nói này muốn gửi gắm chính là sự điều độ, bình hòa và thuận theo tự nhiên trong đời sống mỗi người. Trong bối cảnh hiện đại, áp lực cuộc sống khiến nhiều phụ nữ thường xuyên rơi vào trạng thái căng thẳng kéo dài. Việc dành thời gian nghỉ ngơi, vận động, chia sẻ cảm xúc và duy trì các mối quan hệ tích cực được xem là những yếu tố quan trọng giúp cân bằng tinh thần và nâng cao chất lượng cuộc sống.
Dù nhìn dưới góc độ y học cổ truyền hay triết lý sống, câu nói “nam tổn thọ ở dục, nữ tổn thọ ở uất” vẫn mang ý nghĩa nhắc nhở con người về sự điều độ. Giữ tâm bình hòa, biết tiết chế và quan tâm đến sức khỏe tinh thần là những giá trị vẫn còn nguyên ý nghĩa trong cuộc sống hiện nay.
Trường Anh (tổng hợp)
