Tại diễn đàn kinh tế chiều 8-4, các chuyên gia cảnh báo lao động Việt đang mắc kẹt ở khâu gia công giá trị thấp và cần bứt phá về kỹ năng số.
- Tài xế Bắc Ninh tắt ứng dụng giúp cô gái lạ nhập viện trong
- Đề xuất tăng trợ cấp xã hội lên 600.000 đồng và xử phạt Chứng khoán Tân Việt
- Đà Nẵng: Hai nhân viên gác chắn bị hành hung sau khi ngăn chặn người vượt ẩu
Nguy cơ mắc kẹt trong bẫy gia công của lao động Việt
Tại Diễn đàn Kinh tế Việt Nam – Liên Bang Nga 2026 diễn ra chiều 8-4, các chuyên gia nhận định mô hình phát triển dựa vào chuỗi giá trị toàn cầu của nước ta đang bộc lộ những giới hạn rõ rệt. PGS. Oleg Bodiagin phân tích rằng Việt Nam hiện thuộc nhóm kinh tế “tích hợp ngược”, tức là phụ thuộc quá nhiều vào việc nhập khẩu đầu vào để gia công, lắp ráp rồi mới xuất khẩu. Điều này tuy giúp kim ngạch thương mại tăng cao nhưng thực tế giá trị gia tăng giữ lại trong nước vẫn còn rất khiêm tốn.
Thực tế cho thấy các ngành xuất khẩu chủ lực như dệt may, da giày hay điện tử vẫn chủ yếu thực hiện các công đoạn sản xuất trung gian. Lực lượng nhân công tập trung đông đảo ở các vị trí gia công, trong khi các khâu mang lại giá trị cao hơn như thiết kế, nghiên cứu phát triển (R&D) hoặc xây dựng thương hiệu vẫn còn rất hạn chế. Chuyên gia gọi đây là “bẫy gia công” (assembly trap), nơi nền kinh tế bị mắc kẹt ở phân đoạn giá trị thấp nhất của chuỗi cung ứng.
TS. Nguyễn Quỳnh Trang từ Đại học Kinh tế – ĐHQG Hà Nội bổ sung rằng tăng trưởng kinh tế hiện nay vẫn dựa nhiều vào tích lũy vốn thay vì bứt phá về năng suất. Dữ liệu cho thấy tỷ lệ đầu tư trên GDP duy trì ở mức cao nhưng hiệu quả đầu tư chưa tương xứng, thể hiện qua hệ số ICOR biến động. Khi đóng góp của năng suất các yếu tố tổng hợp (TFP) còn thấp, việc nâng cấp chất lượng việc làm cho người dân trở thành một bài toán đầy thách thức.
Giải pháp nâng cấp kỹ năng và vị trí việc làm
Một điểm nghẽn lớn được chỉ ra là mức chi cho nghiên cứu và phát triển (R&D) tại Việt Nam hiện chỉ chiếm khoảng 0,4–0,5% GDP, thấp hơn đáng kể so với mục tiêu và các nước trong khu vực. Sự hạn chế về năng lực đổi mới sáng tạo khiến nền kinh tế khó chuyển dịch sang các ngành công nghiệp có giá trị gia tăng cao. Điều này kéo theo tình trạng nhân lực dù có việc làm nhưng vẫn quẩn quanh ở những khâu lắp ráp chân tay, thiếu sự sáng tạo và làm chủ công nghệ.
Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo và kinh tế số đang định hình lại sản xuất toàn cầu, yêu cầu đối với lực lượng công nhân đã thay đổi mạnh mẽ. Dù tỷ lệ lao động qua đào tạo đã tăng lên hơn 28% vào năm 2024, nhưng đóng góp của chất lượng nhân sự vào tăng trưởng vẫn còn khiêm tốn so với các nước láng giềng. Chuyên gia nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết phải đào tạo lại nghề, trang bị kỹ năng số và kỹ năng công nghệ cao để đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động mới.
Về mặt chiến lược, Việt Nam cần chuyển đổi từ thu hút FDI thụ động sang phát triển năng lực nội địa và nâng cấp các chức năng cốt lõi như thiết kế và xây dựng thương hiệu. Việc phát triển khu vực tư nhân, cải thiện môi trường thể chế và đầu tư mạnh vào hạ tầng cũng là những yếu tố then chốt để tạo ra việc làm chất lượng cao. Nếu không nhanh chóng nâng cấp năng suất và công nghệ, người dân có nguy cơ bị gạt sang lề của quá trình tái cấu trúc chuỗi giá trị toàn cầu.
Theo: Báo Dân trí
