Giữa nhịp sống hiện đại, người Sán Dìu tại Tam Đảo vẫn trân trọng người làm mối như cha mẹ, xem đây là bảo vật giữ gìn tổ ấm gia đình bền vững.
- Bí quyết rán bánh chưng bằng nước: Vỏ giòn rụm mà không lo “ngập dầu”
- Cờ người Hà Nội: Nét di sản độc đáo tại quảng trường Đồng Kinh Nghĩa Thục
- Tết Bính Ngọ và những cuộc vui “quá chén” trên tay lái
Phong tục mai mối và những tiêu chuẩn khắt khe của ông mối
Dưới chân dãy núi Tam Đảo hùng vĩ thuộc tỉnh Vĩnh Phúc, người Sán Dìu tại xã Đạo Trù và Đại Đình vẫn gìn giữ một phong tục cưới xin vô cùng độc đáo. Không chỉ là chuyện lứa đôi, nét văn hóa này còn đóng vai trò quan trọng trong việc thắt chặt tình cảm cộng đồng và giữ gìn sự bền vững cho mỗi gia đình. Người mai mối ở đây không chỉ se duyên mà còn là người bảo chứng cho hạnh phúc của cả hai dòng họ suốt đời.
Để được cộng đồng tin tưởng giao phó trọng trách “ông mối”, một người cần phải hội tụ rất nhiều tiêu chuẩn khắt khe về đạo đức và vốn sống. Đó phải là người có uy tín trong thôn bản, có một gia đình êm ấm mẫu mực và am hiểu tường tận các phong tục tập quán của dân tộc mình. Sự tin tưởng của cả nhà trai lẫn nhà gái dành cho ông mối chính là nền tảng để các bước trong lễ cưới được diễn ra một cách suôn sẻ và thuận lợi.
Vị trí của ông mối trong đời sống xã hội người Sán Dìu rất cao quý vì họ vừa là người se duyên, vừa là người hòa giải. Khi vợ chồng trẻ nảy sinh mâu thuẫn, ông mối thường là người đầu tiên đứng ra phân tích đúng sai để hàn gắn tình cảm. Với họ, đây không chỉ là một nhiệm vụ được nhờ cậy mà còn là trách nhiệm thiêng liêng đối với hạnh phúc của thế hệ con cháu trong làng bản.
Phong tục mai mối với quy trình kết duyên và tạ ơn đặc sắc
Quy trình mai mối bắt đầu từ việc ông mối tìm hiểu thông tin về đôi nam nữ, từ tính cách đến sự hòa hợp về tuổi tác giữa hai bên. Sau đó, ông mối sẽ đứng ra bàn bạc về các nghi lễ dạm ngõ, chọn ngày lành tháng tốt để thông báo cho hai gia đình cùng thống nhất. Khi mọi việc đã định đoạt, ông mối chính là người dẫn dắt nhà trai sang gặp gỡ nhà gái để hoàn tất các bước chuẩn bị cho lễ cưới chính thức.
Bà con dân tộc Sán Dìu dự lễ hội Tây Thiên. (Ảnh: Chụp màn hình báo VOV).
Điểm khác biệt lớn nhất là sau khi cưới, cặp đôi sẽ trở thành “con mối” và nhận người mai mối làm cha mẹ nuôi. Họ mang lễ vật đến nhà ông mối để làm lễ tạ ơn và chính thức thiết lập một mối quan hệ gắn bó bền chặt như người trong một nhà. Người Sán Dìu quan niệm rằng gia đình ông mối nào có nhiều con mối thì chứng tỏ người đó rất hạnh phúc và được cộng đồng cực kỳ nể trọng.
Mối quan hệ này kéo dài suốt cuộc đời, khi vào các dịp lễ Tết, con mối đều mang lễ vật đến cúng tổ tiên tại nhà ông mối như con ruột. Thậm chí đến ngày ông mối qua đời, các con mối vẫn thực hiện nghĩa vụ phúng viếng với các lễ vật trang trọng như lợn, gà và rượu để tỏ lòng hiếu kính. Sự ràng buộc này tạo nên một hệ thống đạo đức và trách nhiệm cộng đồng rất riêng của người dân vùng núi Tam Đảo.
Sức sống của nét đẹp truyền thống trong đời sống hôm nay
Trong xã hội hiện đại, dù giới trẻ đã có thể tự do yêu đương và quyết định hôn nhân, nhưng vai trò của ông mối vẫn không hề mất đi giá trị. Thực tế cho thấy khi thiếu đi sự ràng buộc của người mai mối, tỉ lệ ly hôn có xu hướng gia tăng khiến nhiều gia đình muốn khôi phục lại phong tục này. Họ tin rằng có người uy tín đứng ra kết nối sẽ giúp đôi trẻ có trách nhiệm hơn với tổ ấm và biết thuận hòa, nhường nhịn nhau.
Phong tục này còn làm phong phú thêm đời sống văn hóa địa phương qua các điệu hát Soọng cô và hát Mu-nhin đặc trưng trong đám cưới. Các câu lạc bộ hát truyền thống tại xã Đạo Trù hiện đang hoạt động rất mạnh mẽ, vừa để giải trí vừa để giáo dục thế hệ trẻ về bản sắc dân tộc. Đây chính là nền tảng quan trọng giúp xây dựng một đời sống văn hóa lành mạnh và tăng cường sự gắn kết giữa các thành viên trong thôn.
Sự hồi sinh của các giá trị văn hóa như phong tục mai mối đang góp phần không nhỏ vào việc phát triển du lịch bền vững tại Vĩnh Phúc. Du khách khi đến với vùng danh thắng Tây Thiên không chỉ được ngắm cảnh đẹp mà còn có cơ hội thưởng thức các món ăn truyền thống như bánh chưng gù, xôi đen. Sự hiếu khách cùng những nét văn hóa đậm chất nhân văn đang biến vùng đất dưới chân Tam Đảo thành một điểm đến đầy hấp dẫn.
Theo: Báo VOV
