Sự sống trên sao Hỏa và nghi vấn bị lãng quên suốt 50 năm

Dữ liệu từ 50 năm trước của NASA đang gây xôn xao khi một giáo sư khẳng định con người đã ‘chạm mặt’ sự sống trên sao Hỏa nhưng lại lỡ tay bỏ qua.

Sự sống trên sao Hỏa và cú ‘việt vị’ của thiết bị phân tích

Cách đây nửa thế kỷ, hai con tàu Viking 1 và Viking 2 của Mỹ đã tạo nên một cơn địa chấn khi đáp xuống hành tinh đỏ với mục tiêu tìm kiếm ‘người láng giềng’. Lúc bấy giờ, ba thí nghiệm sinh học trên tàu đều cho kết quả cực kỳ hứa hẹn, khiến giới khoa học nín thở chờ đợi một tuyên bố lịch sử. Thế nhưng, niềm vui ngắn chẳng tày gang khi một thiết bị ‘khám sức khỏe’ đất là GC-MS lại dội một gáo nước lạnh vào hy vọng của mọi người.

Thiết bị này hoạt động theo kiểu ‘nấu lẩu’ mẫu đất sao Hỏa ở nhiệt độ cực cao để truy tìm dấu vết các phân tử hữu cơ. Dù đã được nung nóng lên đến 630 độ C, GC-MS vẫn im hơi lặng tiếng và không tìm thấy bất kỳ hợp chất hữu cơ nào cần thiết để chứng minh sự sống. Sự mâu thuẫn giữa các thí nghiệm đã khiến dự án đi đến một kết luận buồn bã rằng sao Hỏa là một hành tinh chết, không có sự sống như mong đợi.

Kết luận của nhà khoa học trưởng Gerald Soffen khi ấy đã đặt dấu chấm hết cho những kỳ vọng về một khám phá vĩ đại. Từ đó, mọi sách giáo khoa và tài liệu khoa học đều ‘chép miệng’ thừa nhận rằng hành tinh đỏ hoàn toàn khô khốc và không có sự sống. Một đợt phát thải CO2 bất thường đã bị ngó lơ, và con người cứ thế tin rằng mình vẫn đơn độc trong hệ mặt trời suốt hàng chục năm qua.

Sự sống trên sao Hỏa: Khi sách giáo khoa có thể đã viết sai

Bẵng đi 50 năm, giáo sư Steve Benner cùng các đồng nghiệp lại quyết định ‘lật lại hồ sơ’ cũ và đưa ra một nhận định gây sốc. Theo ông Benner, con người không phải không tìm thấy sự sống, mà là đã nhìn thấy nhưng lại không biết cách ‘đọc’. Vị giáo sư từ bang Florida khẳng định rằng những dữ liệu mà tàu Viking thu được thực chất chính là bằng chứng thép cho sự hiện diện của các phân tử hữu cơ.

Ông lập luận rằng việc hiểu sai các chỉ số từ thiết bị GC-MS năm xưa đã khiến ngành sinh học vũ trụ bị ‘đứng hình’ mất nửa thế kỷ. Thay vì mở một cuộc thảo luận để tìm hiểu xem tại sao kết quả lại mâu thuẫn, NASA khi đó lại chọn cách công bố một quan điểm chính thức đầy khô khan. Chính cái mác ‘không có sự sống’ được dán lên sao Hỏa đã khiến nhiều cơ hội nghiên cứu bị bỏ lỡ một cách đầy đáng tiếc.

Giờ đây, với những công cụ hiện đại hơn, giới khoa học bắt đầu nhận ra rằng các thí nghiệm năm 1976 không hề thất bại. Những gì Viking tìm thấy là hoàn toàn thật, chỉ có cách con người diễn giải chúng là chưa đúng. Giáo sư Benner cho rằng đã đến lúc phải đính chính lại những gì được viết trong sách giáo khoa bấy lâu nay để trả lại sự thật cho lịch sử khám phá vũ trụ.

Cơ hội sửa sai cho ngành sinh học vũ trụ thế giới

Nhân dịp kỷ niệm ngày tàu Viking đáp xuống hành tinh đỏ, giáo sư Benner đang ra sức kêu gọi giới khoa học mở lại cuộc tranh luận này. Ông cho rằng việc nhìn lại quá khứ không phải để bắt lỗi nhau, mà là để ‘chuộc lỗi’ với thời gian đã mất. Những dữ liệu cũ cần được phân tích lại dưới lăng kính hiện đại để con người có cái nhìn chính xác nhất về người hàng láng giềng của mình.

Thực tế, dữ liệu từ các tàu đổ bộ sau này như Phoenix vào năm 2008 đã cung cấp thêm những mảnh ghép còn thiếu cho bức tranh sao Hỏa. Những bằng chứng này giúp giải mã lý do tại sao các thiết bị đời đầu lại đưa ra những kết quả gây nhiễu và dẫn đến kết luận sai lầm. Việc kết nối các dữ liệu từ quá khứ đến hiện tại sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về khả năng tồn tại của sự sống trên hành tinh này.

Cuộc tranh luận này không chỉ có ý nghĩa về mặt học thuật mà còn tiếp thêm lửa cho các nhiệm vụ thám hiểm sao Hỏa trong tương lai. Nếu thực sự sự sống đã được tìm thấy từ 50 năm trước, đó sẽ là động lực cực lớn để con người tự tin hơn trên con đường chinh phục vũ trụ. Câu chuyện về tàu Viking là một lời nhắc nhở rằng đôi khi khám phá vĩ đại nhất đã nằm ngay trước mắt, chỉ chờ chúng ta đủ tỉnh táo để nhận ra.

Theo: Báo Thanh Niên