Washington – Moscow, ngày 30/1/2026 – Hiệp ước New START, trụ cột pháp lý cuối cùng ràng buộc kho vũ khí hạt nhân chiến lược của Mỹ và Nga, sẽ hết hiệu lực đầu tháng 2, làm dấy lên lo ngại nguy cơ tái bùng phát chạy đua hạt nhân.
- Mải “lướt” điện thoại bằng một tay, thanh niên hất tung người đi xe đạp giữa phố
- Đài Loan lần đầu thử nghiệm lặn biển tàu ngầm tự đóng, tăng cường răn đe Trung Quốc
- Con gái 16 tuổi mất tích hơn một tháng, bố mẹ TPHCM mòn mỏi tìm con
Hiệp ước New START là thỏa thuận song phương giữa Washington và Moscow nhằm giới hạn việc triển khai vũ khí hạt nhân chiến lược. Văn kiện được ký ngày 8/4/2010 tại Prague (Cộng hòa Séc) bởi Tổng thống Mỹ khi đó là Barack Obama và Tổng thống Nga Dmitry Medvedev, trong bối cảnh quan hệ hai nước đang ở giai đoạn “tái thiết lập”.
Hiệp ước chính thức có hiệu lực từ tháng 2/2011, thay thế cho START I hết hạn năm 2009, đánh dấu bước tiếp nối quan trọng trong hơn bốn thập kỷ nỗ lực kiểm soát vũ khí hạt nhân giữa Mỹ và Nga, từ các hiệp ước SALT đầu thập niên 1970 đến START I năm 1991.
Trụ cột ổn định chiến lược
Theo các điều khoản cốt lõi, mỗi bên được phép triển khai tối đa 1.550 đầu đạn hạt nhân chiến lược, không quá 700 phương tiện phóng và 800 bệ phóng các loại. Đi kèm là hệ thống kiểm chứng nghiêm ngặt thông qua trao đổi dữ liệu định kỳ, thông báo trước và thanh tra tại chỗ.
Giới chuyên gia nhận định, giá trị lớn nhất của New START không chỉ nằm ở việc cắt giảm số lượng đầu đạn, mà còn ở việc tạo ra một khuôn khổ ổn định, có thể dự đoán cho quan hệ chiến lược Mỹ – Nga. Các cơ chế minh bạch giúp giảm thiểu nguy cơ hiểu lầm, tính toán sai lầm trong môi trường cạnh tranh hạt nhân có mức rủi ro rất cao.
Nhờ đóng vai trò như một “van an toàn”, hiệp ước góp phần kiềm chế chi phí chạy đua vũ trang, tạo điều kiện để hai bên hoạch định chiến lược dài hạn trong bối cảnh hiện đại hóa lực lượng hạt nhân ngày càng tốn kém. Trên bình diện toàn cầu, New START còn được xem là biểu tượng cho cam kết của các cường quốc hạt nhân đối với Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT).
Nguy cơ khoảng trống pháp lý
New START từng được gia hạn một lần duy nhất vào năm 2021, kéo dài hiệu lực thêm 5 năm đến ngày 5/2/2026. Tuy nhiên, từ năm 2023, Nga tuyên bố đình chỉ tham gia cơ chế thanh tra, viện dẫn lý do Mỹ ủng hộ Ukraine trong xung đột với Moscow. Dù vậy, phía Nga khẳng định vẫn tuân thủ các giới hạn về số lượng đầu đạn theo hiệp ước.
Việc thiếu các cuộc thanh tra tại chỗ buộc hai bên phải dựa nhiều hơn vào đánh giá tình báo, làm suy giảm mức độ minh bạch – yếu tố then chốt bảo đảm hiệu quả của New START.
Trong bối cảnh đó, Tổng thống Nga Vladimir Putin đề xuất hai bên duy trì không chính thức các giới hạn hiện hành thêm một năm nhằm tạo dư địa cho đàm phán. Phía Mỹ, dưới thời Tổng thống Donald Trump, tỏ ra dè dặt, cho rằng New START cần được thay thế bằng một thỏa thuận “tốt hơn”.
Giới phân tích nhận định, nếu New START hết hạn mà không có thỏa thuận kế nhiệm hay cam kết duy trì giới hạn, Mỹ và Nga sẽ lần đầu tiên kể từ đầu thập niên 1970 không còn bất kỳ ràng buộc pháp lý nào đối với kho vũ khí hạt nhân chiến lược. Kịch bản này làm gia tăng nguy cơ leo thang cạnh tranh hạt nhân, dù việc mở rộng quy mô triển khai sẽ đòi hỏi thời gian và nguồn lực rất lớn.
Theo: Báo Dân Trí
