Nghiên cứu Stanford cho thấy việc khen trẻ “thông minh” thường xuyên khiến trẻ sợ sai, né thử thách và giảm động lực học tập về lâu dài.
- Ukraine cải tổ toàn diện phòng không, ưu tiên drone đánh chặn trước nguy cơ Nga tập kích lớn
- Ruộng bậc thang giúp thích ứng biến đổi khí hậu
- Dùng hung khí giải quyết mâu thuẫn, 11 học sinh ở Thái Nguyên bị khởi tố
Thí nghiệm nổi tiếng của Carol Dweck và phản ứng trái ngược của trẻ
Nghiên cứu do giáo sư Carol Dweck, Đại học Stanford, thực hiện trên quy mô lớn. Nhóm nghiên cứu cho học sinh làm các bài kiểm tra từ dễ đến khó. Sau mỗi bài, trẻ nhận phản hồi khác nhau từ người lớn.
Một nhóm được khen năng lực bẩm sinh. Những lời khen phổ biến là “con rất thông minh” hoặc “con có năng khiếu”. Nhóm còn lại được khen quá trình học tập. Phản hồi tập trung vào sự cố gắng và chiến lược giải quyết bài.
Kết quả cho thấy khác biệt xuất hiện rất nhanh. Khi được chọn bài tiếp theo, nhóm được khen “thông minh” thường chọn bài dễ. Các em muốn tránh sai sót để giữ hình ảnh giỏi giang. Nỗi lo mắc lỗi chi phối quyết định học tập.
Ngược lại, nhóm được khen về nỗ lực sẵn sàng chọn bài khó hơn. Các em coi thử thách là cơ hội để học thêm. Sai sót được nhìn nhận như một phần của quá trình tiến bộ.
Theo các nhà nghiên cứu, năng lực ban đầu không tạo ra khác biệt này. Yếu tố quyết định là cách trẻ hiểu về giá trị bản thân. Lời khen tưởng như tích cực lại vô tình định hình thái độ đối diện khó khăn.
“Tư duy cố định”, nỗi sợ thất bại và hệ quả lâu dài
Nghiên cứu Stanford chỉ ra việc khen dựa trên tố chất dễ tạo “tư duy cố định”. Trẻ tin rằng trí thông minh là thứ không thay đổi. Khi gặp bài khó, trẻ cho rằng mình không đủ giỏi.
Suy nghĩ này khiến trẻ né tránh thử thách mới. Trẻ sợ thất bại vì sợ mất đi nhãn “thông minh”. Khi kết quả không như mong muốn, động lực học tập suy giảm nhanh chóng.
Ngược lại, khen nỗ lực giúp hình thành “tư duy phát triển”. Trẻ tin rằng khả năng có thể cải thiện nhờ luyện tập. Thất bại trở thành tín hiệu cần điều chỉnh cách học, không phải dấu chấm hết.
Các chuyên gia cho rằng nỗi sợ thất bại mới là rào cản lớn nhất. Nó ảnh hưởng đến bản lĩnh, khả năng thích nghi và tinh thần học hỏi suốt đời. Nhiều học sinh từng được xem là giỏi sớm dễ khủng hoảng khi áp lực tăng cao.
Từ kết quả này, các nhà giáo dục khuyến nghị phụ huynh thay đổi cách khen. Hãy ghi nhận sự cố gắng, chiến lược và tiến bộ cụ thể. Điều đó giúp trẻ tự tin thử thách và phát triển bền vững.
Theo: Dân Trí
