Nam quốc sơn hà trong sách giáo khoa Văn học lớp 9 giai đoạn 1990–2002 không khẳng định tác giả, chỉ ghi tên Lý Thường Kiệt kèm dấu hỏi, thể hiện quan điểm khoa học thận trọng.
- Tin tức sáng 9-1: Cổ phiếu Đồ hộp Hạ Long được “cứu”; Thanh khoản chứng khoán sụt giảm
- Giá xăng giảm sâu lần thứ 5 liên tiếp, RON95 chính thức xuống dưới 19.000 đồng/lít
- Ông Trump cảnh báo NATO, khẳng định Mỹ sẽ đối phó các mối đe dọa từ Trung Quốc và Nga
Sách giáo khoa thế hệ 8x ghi tác giả kèm dấu hỏi
Trong sách giáo khoa Văn học 9 tập 1, dùng từ năm 1990 đến 2002, tác phẩm Nam quốc sơn hà được xếp ở phần Đọc thêm. Dưới tên bài thơ, sách ghi tác giả là “Lý Thường Kiệt (?)”.
Theo bà Nguyễn Thị Hoa, giáo viên ngữ văn nghỉ hưu tại Hà Nội, đây là bộ sách thuộc chương trình đổi mới giai đoạn 1976–2000. Phần lớn học sinh sinh trong thập niên 1980 từng học bộ sách này.
Tiểu dẫn trong sách nêu rõ: Nam quốc sơn hà là bài thơ “tương truyền” Lý Thường Kiệt đã cho đọc để cổ vũ tướng sĩ khi chống quân Tống trên sông Như Nguyệt năm 1077.
Phần chú giải cũng nhấn mạnh lai lịch bài thơ chưa rõ ràng. Sách cho biết bài thơ từng được “thần đọc” hai lần, thời Lê Hoàn và thời Lý Thường Kiệt. Tên Lý Thường Kiệt được ghi như người sử dụng bài thơ, theo truyền thuyết dân gian.
Theo bà Hoa, giáo viên thời đó đều dạy học sinh rằng đây là “Bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên” của Việt Nam. Tuy nhiên, sách giáo khoa không khẳng định Lý Thường Kiệt là tác giả sáng tác.
Từ dấu hỏi đến khuyết danh trong sách giáo khoa mới
Sang chương trình cải cách lần thứ ba, triển khai từ năm 2002, môn Văn học đổi tên thành Ngữ văn. Bài Nam quốc sơn hà được đưa xuống lớp 7 và phần tác giả để trống.
Thông tin về nguồn gốc tác phẩm gắn với Lý Thường Kiệt được chuyển sang chú thích chi tiết hơn. Theo bà Hoa, đây là điều chỉnh phù hợp với nguyên tắc khoa học và không làm giảm giá trị lịch sử của tác phẩm.
Ở chương trình Giáo dục phổ thông 2018, tinh thần này tiếp tục được kế thừa. Sách mới còn chọn lại bản dịch quen thuộc, thay cho bản dịch từng gây tranh luận trước đây.
PGS.TS Hà Văn Minh, Trưởng khoa Ngữ văn, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, cho biết Nam quốc sơn hà có trên 30 dị bản. Không có dị bản nào xác quyết tác giả là Lý Thường Kiệt.
Tư liệu khả tín nhất là Đại Việt sử ký toàn thư chỉ ghi rằng Lý Thường Kiệt sai người đọc bài thơ trong đền thờ thần khi chống Tống. Vì vậy, về nguyên tắc văn bản học, tác phẩm cần được ghi nhận là khuyết danh.
Theo PGS.TS Hà Văn Minh, cách ghi “Khuyết danh” trong sách giáo khoa hiện nay là đúng. Tuy nhiên, cũng có thể cân nhắc phương án ghi “Lý Thường Kiệt (?)” để nhấn mạnh tính tồn nghi, như sách giáo khoa hơn 30 năm trước từng làm
Theo: Dân Trí
