Năm 2025 đánh dấu bước ngoặt lớn của thị trường Bitcoin và tài sản số tại Việt Nam, khi khung pháp lý lần đầu được xác lập, chính thức công nhận tài sản số là một loại tài sản theo pháp luật dân sự, mở ra sân chơi tài chính mới nhưng cũng đi kèm những rào cản cao.
- Mua nhà 13 tỷ, kê khai 3,75 tỷ: Vi “Ngộ” lĩnh án tù
- Chở thuê ma túy: Cựu chủ tịch xã ở Nghệ An lĩnh án chung thân
- Chở thuê ma túy: Cựu chủ tịch xã nhận 100 triệu đồng, lĩnh án chung thân
Từ “tiền ảo” đến tài sản số được pháp luật thừa nhận
Bitcoin ra đời năm 2008, mở đầu cho sự xuất hiện của tài sản số trên toàn cầu. Tại Việt Nam, những sàn giao dịch tự phát bắt đầu xuất hiện từ đầu thập niên 2010, phục vụ nhu cầu mua bán ngày càng gia tăng.
Từ cuối những năm 2010, tiền số trở nên phổ biến hơn. Theo báo cáo của Triple-A năm 2024, hơn 20% dân số Việt Nam sở hữu tài sản số. Dữ liệu của Chainalysis cho thấy, trong giai đoạn từ tháng 7/2024 đến tháng 6/2025, mỗi ngày có trên 600 triệu USD tiền số được giao dịch tại Việt Nam.
Tuy nhiên, trong nhiều năm, thị trường này hoạt động trong “vùng xám” pháp lý. Các văn bản quản lý thường sử dụng khái niệm “tiền ảo”, “tiền điện tử” hay “tài sản ảo”, khiến Bitcoin và crypto bị nhìn nhận như những thực thể thiếu giá trị pháp lý, tiềm ẩn rủi ro cao.
Bước ngoặt xuất hiện khi Luật Công nghiệp công nghệ số được Quốc hội thông qua tháng 6/2025 và có hiệu lực từ đầu năm 2026. Lần đầu tiên, tài sản số được công nhận là tài sản theo pháp luật dân sự hiện hành.
Theo Kyros Ventures, sự chuyển đổi cách gọi từ “tiền ảo” sang “tài sản số”, “tài sản mã hóa” mang ý nghĩa then chốt, giúp định vị lại bản chất pháp lý của thị trường.
Thí điểm thị trường tài sản mã hóa và vai trò của sàn giao dịch
Song song với luật mới, Chính phủ ban hành Nghị quyết thí điểm thị trường tài sản mã hóa trong thời gian 5 năm. Các hoạt động được phép gồm phát hành, chào bán tài sản mã hóa, tổ chức thị trường giao dịch và cung cấp dịch vụ liên quan.
Hai trung tâm tài chính quốc tế tại TP HCM và Đà Nẵng cũng được thành lập, với định hướng xây dựng “sandbox” cho các dự án tài sản số thử nghiệm.
Trong đó, sàn giao dịch được xem là hạ tầng then chốt. Nhiều doanh nghiệp đã chuẩn bị tham gia lĩnh vực này, song đến nay chưa có đơn vị nào được cấp phép thí điểm.
Một trong những rào cản lớn nhất là yêu cầu vốn điều lệ tối thiểu 10.000 tỷ đồng. Mức này cao gấp ba lần vốn tối thiểu của một ngân hàng thương mại và vượt xa năng lực của phần lớn doanh nghiệp công nghệ.
Ủy ban Chứng khoán Nhà nước lý giải, sàn giao dịch tài sản số phải vận hành đồng thời nhiều chức năng như giao dịch, thanh toán, lưu ký. Đây cũng là thị trường rủi ro cao, đòi hỏi doanh nghiệp có đủ năng lực tài chính để bảo vệ nhà đầu tư khi xảy ra sự cố.
Sàng lọc mạnh tay, cơ hội và thách thức song hành
Luật sư Đào Tiến Phong, Giám đốc Hãng luật Investpush, cho rằng nhiều quốc gia cũng đặt ra yêu cầu vốn với sàn giao dịch tài sản số, nhưng không cao đến mức 10.000 tỷ đồng. Dù vậy, ông nhìn nhận đây là cách tiếp cận nhằm kiểm soát rủi ro hệ thống trong giai đoạn thí điểm.
Theo ông, rào cản lớn nhất của sàn giao dịch không nằm ở công nghệ, mà ở dòng tiền để bảo đảm thanh khoản, bồi hoàn thiệt hại khi xảy ra sự cố như hack hay thao túng thị trường.
Bên cạnh vốn, cơ cấu sở hữu cũng được siết chặt. Nhà đầu tư nước ngoài chỉ được nắm tối đa 49% vốn. Doanh nghiệp phải có ít nhất 65% vốn thuộc về các tổ chức, trong đó trên 35% đến từ ngân hàng, công ty chứng khoán, bảo hiểm hoặc doanh nghiệp công nghệ.
Điều này khiến phần lớn các doanh nghiệp tham gia thị trường đều có sự hậu thuẫn của ngân hàng hoặc tổ chức tài chính lớn.
Theo ông Michael Kokalari, Giám đốc Phân tích kinh tế vĩ mô của VinaCapital, các ngân hàng tham gia thị trường tài sản số nhằm mở rộng hệ sinh thái và đóng vai trò trung gian chuyển đổi giữa tiền pháp định và tài sản mã hóa.
Startup blockchain đứng trước bài toán sinh tồn
Trong khi các “ông lớn” chuẩn bị nhập cuộc, nhiều startup blockchain Việt lại rút lui. Một số ví và nền tảng giao dịch nổi tiếng như Coin98 Wallet hay KyberSwap đã tuyên bố rời thị trường trong nước.
Ông Vương Lê Vĩnh Nhân, Chủ tịch HĐQT HVA Group, cho rằng yêu cầu vốn cao giúp tăng độ an toàn, nhưng cũng loại bỏ phần lớn startup công nghệ. Điều này có thể làm giảm cạnh tranh và đổi mới sáng tạo.
Theo ông, nhiều dự án blockchain Việt đã chứng minh năng lực trên thị trường quốc tế như Axie Infinity, Coin98, Kyber Network hay Viction. Do đó, cần cơ chế linh hoạt hơn trong sandbox, cho phép doanh nghiệp công nghệ tham gia thử nghiệm với mức vốn thấp hơn, áp dụng theo giá trị tài sản ròng thay vì một con số cố định.
Luật sư Đào Tiến Phong nhìn nhận quá trình sàng lọc là cần thiết ở giai đoạn đầu. Tuy nhiên, ông cho rằng các lĩnh vực khác như tự doanh, lưu ký hay nền tảng phát hành tài sản mã hóa có thể được quản lý “nhẹ tay” hơn, mở ra cơ hội cho startup Việt tham gia.
Theo: VnExpress
