Giữa miền đất Võ Liệt – Thanh Chương, bên dòng Lam hiền hòa, có một ngôi đền cổ kính đã trường tồn qua bao thế kỷ: Đền Bạch Mã. Không chỉ là công trình tín ngưỡng đặc sắc, nơi đây còn là biểu tượng của lòng trung nghĩa và tinh thần quật cường của người xứ Nghệ – ngôi đền thờ danh tướng Phan Đà, vị anh hùng dân tộc được nhân dân tôn kính và lưu danh trong sử sách.
- Khởi nghiệp với mô hình nuôi tôm công nghệ cao ở xã Hoằng Châu-Thanh Hóa
- Truyền thống khoa bảng Nghệ An – Tiếp bước cha ông làm rạng danh đất học
- Sống hiền, sống thật – bài học từ Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm
Danh tướng Phan Đà – Người con trung liệt của Võ Liệt
Theo các tài liệu và truyền ngôn địa phương, Phan Đà là người làng Võ Liệt, sinh vào thời Lê Trung Hưng. Ngay từ thuở thiếu niên, ông đã nổi tiếng thông minh, cương trực, võ nghệ tinh thông. Khi giặc ngoại xâm tràn đến, Phan Đà đứng lên chiêu mộ binh sĩ, lập đội quân mang tên Bạch Mã, với ý nghĩa “ngựa trắng xông pha” – biểu tượng cho khí tiết và lòng dũng cảm.
Trải qua nhiều trận chiến ác liệt, tướng Phan Đà cùng nghĩa quân Bạch Mã lập nhiều chiến công hiển hách, góp phần bảo vệ vùng biên thùy, giữ yên bờ cõi. Ông không chỉ được biết đến là vị tướng tài thao lược mà còn là người hết lòng vì dân. Trong sử liệu địa phương còn ghi lại rằng, “nơi nào có loạn, nơi đó có dấu chân ngựa Bạch Mã của tướng Đà”.
Sau khi ông mất, triều đình phong sắc thần, nhân dân lập đền thờ ngay tại quê nhà Võ Liệt để tưởng nhớ công lao và tấm lòng trung liệt của vị tướng. Trải qua bao biến thiên lịch sử, đền Bạch Mã vẫn được trùng tu, tôn tạo, trở thành điểm tựa tinh thần cho người dân Thanh Chương và vùng phụ cận.
Ngôi đền linh thiêng bên sông Lam
Đền Bạch Mã tọa lạc trên vùng đất “địa linh nhân kiệt”, mặt hướng ra sông Lam, lưng tựa vào núi, tạo nên thế phong thủy “tọa sơn hướng thủy”. Mái ngói rêu phong, cột kèo chạm khắc tinh xảo, khói hương nghi ngút quanh năm. Không gian linh thiêng, tĩnh lặng như hòa vào nhịp thở của núi rừng và dòng sông; khiến ai ghé thăm cũng cảm nhận được nét trầm mặc, thiêng liêng của một vùng di sản văn hóa cổ xưa.
Hằng năm, vào ngày lễ hội đền Bạch Mã (thường tổ chức vào dịp đầu xuân), nhân dân trong vùng lại nô nức kéo về làm lễ tế thần, tưởng nhớ công lao của tướng Phan Đà. Phần lễ diễn ra trang nghiêm với các nghi thức truyền thống như rước sắc phong, dâng hương, tế cáo trời đất. Phần hội rộn ràng với trống chiêng, múa lân, đua thuyền, đánh cờ người và nhiều trò chơi dân gian, thu hút đông đảo du khách thập phương.
Người dân tin rằng, đến đền Bạch Mã dâng nén nhang thành kính sẽ được thần Bạch Mã – tướng Phan Đà phù hộ độ trì cho bình an, may mắn, mùa màng tốt tươi và cuộc sống thuận hòa.
Giữ gìn hồn xưa, tiếp nối giá trị văn hóa
Trải qua bao biến thiên của thời gian, đền Bạch Mã vẫn được con cháu và nhân dân địa phương gìn giữ, trùng tu, tôn tạo với lòng thành kính sâu sắc. Năm tháng trôi qua, ngôi đền không chỉ là nơi thờ tự, mà còn là “bảo tàng sống” lưu giữ những giá trị văn hóa, lịch sử và tâm linh của vùng đất Thanh Chương – mảnh đất sinh ra bao anh hùng, hào kiệt.
Ngày nay, đền Bạch Mã cùng tên tuổi danh tướng Phan Đà đã trở thành niềm tự hào của người dân Nghệ An. Đó là minh chứng cho truyền thống “uống nước nhớ nguồn”, cho tinh thần trung nghĩa, kiên trung, bất khuất của con người xứ Nghệ – những phẩm chất đã làm nên bản sắc và sức sống mãnh liệt của mảnh đất này.
Đền Bạch Mã – không chỉ là nơi linh thiêng thờ vị tướng anh hùng, mà còn là điểm đến tâm linh – văn hóa tiêu biểu của xứ Nghệ, nơi quá khứ và hiện tại hòa quyện trong khói hương trầm mặc bên dòng Lam giang.
