Bắc Ninh, 16/11/2025 – TS Trần Ngọc Vĩnh, chủ nhân Quả Cầu Vàng 2025, phát triển mô hình dự báo lũ kết hợp AI và vật lý. Mô hình giúp dự báo chính xác gấp 6 lần, nhưng chưa kịp giảm thiệt hại trận lũ vừa qua. Công trình mở hướng cải thiện ứng phó thiên tai tại Việt Nam.
- Sâu róm nghi xuất hiện hàng loạt, dân phải đóng cửa cả ngày
- Cướp tài sản ở Tam Đảo bị bắt sau 6 giờ
- Tài xế ô tô con nghi buồn ngủ, tông liên hoàn 2 ô tô trên đường Vành đai 2
Niềm tự hào xen lẫn day dứt
Ngày 29/10, tại Lễ trao Giải thưởng Khoa học và Công nghệ Quả Cầu Vàng 2025, TS Vĩnh xúc động khi công trình của mình được vinh danh. Tuy nhiên, niềm vui này xen lẫn cảm giác trăn trở khi công trình dự báo lũ chưa kịp giúp quê hương Bắc Ninh chống đỡ trận lũ nghiêm trọng do bão số 11 (bão Matmo).
Mưa lớn, lũ quét và bão dồn dập trong năm 2025 khiến việc dự báo, ứng phó trở nên cấp thiết. Trong bối cảnh này, mô hình của TS Vĩnh được xem là bước đột phá, kết hợp trí tuệ nhân tạo (AI) và mô hình vật lý, cho độ chính xác gấp 6 lần phương pháp truyền thống.
TS Vĩnh tốt nghiệp Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, chuyên ngành khí tượng thủy văn. Năm 2017, ông nhận học bổng nghiên cứu sinh tại Hàn Quốc, tập trung vào dự báo lũ sông và ngập lụt đô thị.
Ông từng nhận 10 lời mời làm việc từ các trường đại học Mỹ, cuối cùng chọn Đại học Michigan để nghiên cứu và phát triển mô hình dự báo. Trong quá trình học tập và đi thực địa, TS Vĩnh nhận ra sự cần thiết của các dự báo chính xác để giảm thiểu rủi ro thiên tai cho người dân.
Mô hình AI tăng độ chính xác gấp 6 lần
Công trình kết hợp AI và mô hình National Water Model (NWM) giúp giảm sai sót và nâng cao độ chính xác dự báo lũ. Tại Đại học Michigan, nhờ hệ thống tính toán hiệu năng cao, việc huấn luyện mô hình chỉ mất 1-3 ngày, thay vì cả tháng như hệ thống truyền thống.
Dù AI mang lại kết quả nhanh, hiệu quả còn phụ thuộc chất lượng dữ liệu, mô hình cần thử nghiệm kỹ lưỡng kết hợp kinh nghiệm con người. TS Vĩnh nhấn mạnh: “Mục tiêu cuối cùng là giảm thiểu rủi ro và thiệt hại do lũ lụt, không chỉ tạo ra số liệu”.
TS Vĩnh mong muốn phát triển hệ thống dự báo tương tác, nơi thông tin không chỉ từ cơ quan chức năng mà còn từ nhóm quản lý, doanh nghiệp và người dân. Điều này giúp dự báo đến sớm, chi tiết và người dân có thể chủ động ứng phó, hạn chế thiệt hại.
Ông cũng chỉ ra hạn chế hiện nay là nhiều dự báo dừng ở mức “mưa lớn”, chưa cung cấp chi tiết về khu vực, tuyến sông hay đường phố có nguy cơ ngập.
Hạn chế và cơ hội tại Việt Nam
Ở Việt Nam, nguồn ngân sách cho khoa học trái đất, đặc biệt dự báo thiên tai, còn thấp. Điều này hạn chế chất lượng dữ liệu, công nghệ và hệ thống tính toán. TS Vĩnh cho biết: “Nếu được đầu tư mạnh về khoa học cơ bản, việc ứng dụng AI trong dự báo lũ sẽ không còn là điều xa vời”.
Ông cũng nêu thực trạng Hà Nội ngập lụt dù đã đầu tư hạ tầng: cống thoát nước không đủ, bị rác thải tắc nghẽn, và thiếu nghiên cứu cơ bản về dòng chảy đô thị.
TS Vĩnh mong có cơ hội trở về Việt Nam để tiếp tục nghiên cứu, phát triển hệ thống dự báo lũ, đồng thời cân bằng giữa sự nghiệp và gia đình. Công trình của ông mở ra hướng đi mới, giúp giảm thiểu rủi ro thiên tai, nâng cao khả năng ứng phó và truyền thông cho người dân trên cả nước.
Theo: Dân Trí
